Τι μας προφυλάσσει από τα πάθη; Παρασκευή Σπυρίδου

 

Τι μας προφυλάσσει από τα πάθη;

Αποφθέγματα για τα πάθη και τι θα μας προφυλάσσει από τα πάθη

Μη ζητάς πνευματικό δάσκαλο που να ανέχεται τα πάθη σου διότι οδηγείσαι από αυτόν σε βαθύ λάκκο. (Μέγας Βασίλειος)

Εκείνος που απέβαλε τη φιλαυτία, από αποτελεί τη μητέρα όλων των παθών, με τη βοήθεια του Θεού, εύκολα θεραπεύει και τα λοιπά πάθη. (Άγιος Μάξιμος ο Ομολογητής)

Υπόθεσε ότι είναι δώδεκα τα πάθη της ατιμίας. Αν ένα από αυτά, την υπερηφάνεια, την αγαπήσεις ολόψυχα, αυτή θα αναπληρώσει τον τόπο των υπόλοιπων έντεκα. (Άγιος Ιωάννης Σιναΐτης)

Ψυχή αμαρτωλή, αιχμάλωτη στα πάθη, δεν μπορεί να έχει ειρήνη και χαρά εν Κυρίω, έστω κι αν έχει όλα τα πλούτη της γης. (Όσιος Σιλουανός ο Αθωνίτης)

Η συνεχής μελέτη των θείων Γραφών είναι το φως της ψυχής και μας προφυλάσσει από τα πάθη. (Άγιος Ισαάκ ο Σύρος)

Ένας αδελφός ρώτησε το αββά Σισώη: «Τι να κάνω με τα πάθη και τους δαίμονες;» Και ο Γέροντας είπε: «Ο καθένας μας μπαίνει σε πειρασμό από την σική του επιθυμία». (Ευεργετινός Α´)

Χαίρω για τα παθήματα που υποφέρω. (Κολ. α´ 24)

Γενικώς δε η ψυχή εκείνη που έχει προσδεθή διαπαντός με τον πόθον του κτιστού και που έχει συνηθίσει να χαίρεται και με τα εκεί κάλλη, δεν θα μεταβάλη την μεγάλην χαράν και την ευθυμίαν της εξ αιτίας των σαρκικών παθημάτων, αλλά αυτά που είναι λυπηρά εις τους άλλους θα τα κάμη πρόσθετη χαρά. (Μέγας Βασίλειος)

Προσευχή στην Παναγία Αγίου Γρηγορίου Παλαμά

Παρθένα Δέσποινα, Θεοτόκε, συ που γέννησες κατά σάρκα το Θεό Λόγω, κάμε δεκτή την εξαγόρευση τω πολλών μου αμαρτιών και φέρε τη μετάνοια μου στο Μονογενή Υιό και Θεό, για να λυπηθεί την ταλαίπωρη ψυχή μου. Δέσποινα Θεοτόκε ελέησε μου την ταπείνωση. Λυπήσου την ασθένεια μου, συ που έχεις μεγάλη παρρησία προς το Γεννηθέντα από σένα.
Μην παραβλέψεις λοιπόν τα δάκρυα της μετάνοιας μου. Μην αποδιώξεις τον πόνο της καρδιάς μου. Αλλά με τις μητρικές σου παρακλήσεις απόσπασε για μένα την ευσπλαχνία του Θεού κι αξίωσε με να ξαναβρώ το αρχαίο προπτωτικό κάλλος. Στον παρόντα βίο συνοδοιπόρησε και σύμπλευσε μαζί μου. Ενίσχυσε με στις αγρυπνίες. Παρηγόρησε με στις θλίψεις. Δώρισε μου τη θεραπεία των ασθενειών. Σώσε με από τις αδικίες. Αθώωσε με από τις συκοφαντίες. Ανάδειξε με ισχυρό απέναντι στους αόρατους εχθρούς μου. Ναι Υπεράγαθε, Δέσποινα Θεοτόκε, υπάκουσε τη δέηση μου. Κατάσβησε τις εναντίον μου επαναστάσεις. Καταπράυνε τον πικρό θυμό μου.
Διαπαιδαγώγησε τη γλώσσα μου, για να λέγω πάντα όσα συμφέρουν στην ψυχή μου. Δίδαξε τα μάτια μου να βλέπουν σωστά την αρετή. Τα χέρια μου να κάνουν το καλό, για να τα ανυψώνω επάξια σε στάση προσευχής.
Καθάρισε το στόμα μου, για να επικαλούμαι το πανάγιο όνομα του Θεού. Άνοιξε τα’ αυτιά μου, για ν’ ακούω, να καταλαβαίνω και να εφαρμόζω τα λόγια των Αγίων Γραφών, που είναι πιο γλυκά κι από το μέλι. Δώσε μου καιρό μετάνοιας κι επιστροφής. Φύλαξε με από τον ξαφνικό θάνατο και παραστάσου κοντά μου κατά το χωρισμό της ψυχής από το σώμα. Απάλλαξε με από τη θέα της σκοτεινής όψης των δαιμόνων. Φέρε με σε οικειότητα με το Θεό και αξίωσε με να βρεθώ στα δεξιά του Θεού ως κληρονόμος των αιώνων κι άφθαρτων αγαθών. Την εξομολόγηση μου απευθύνω, Δέσποινα μου Θεοτόκε σε Σένα, που είσαι το φως των οφθαλμών μου.
Κάμε δεκτή με ευμένεια την προσευχή μου κι απάλλαξε με από κάθε μολυσμό, σαρκός και πνεύματος. Συ που είσαι η μόνη ελπίδα μου μετά το Θεό, αξίωσε με να κοινωνώ χωρίς κατάκριση το πανάγιο και πανάχραντο Σώμα και Αίμα του Υιού και Θεού σου, για να αξιωθώ να συμμετάσχω και στο γλυκύτατο και ουράνιο Δείπνο του παραδείσου.
Διά των δικών σου πρεσβειών, πανύμνητε και υπερένδοξε Δέσποινα, κάμε να σωθεί κάθε ανθρώπινη ύπαρξη, που δοξάζει και ευλογεί τον Πατέρα, τον Υιό και το Άγιο Πνεύμα, την Παναγία και ομοούσιο Αγία Τριάδα και τώρα και πάντοτε και στους αιώνες των αιώνων, Αμήν.
Απόδοση Βασιλείου Σκιάδα

Παρακλητικός Κανών στον Άγιο Γρηγόριο Παλαμά

ς

Ο Παρακλητικός Κανών στον Άγιο Γρηγόριο Παλαμά

Ο Παρακλητικός Κανών στον Άγιο Γρηγόριο Παλαμά διαβάσετε το απόγευμα στους Ιερούς Ναούς την ημέρα εορτής του Αγίου Γρηγορίου του Παλαμά ή σε κάθε άλλη περίσταση. Ο Άγιος Γρηγόριος ο Παλαμάς εορτάζει 14 Νοεμβρίου και την Β’ Κυριακή των Νηστειών.
Ὁ Ἱερεύς: Εὐλογητός ὁ Θεός ἠμῶν πάντοτε, νῦν καί ἀεί καί εἰς τούς αἰώνας τῶν αἰώνων.
Ὁ Ἀναγνώστης: Ἀμήν.

Το Αγιορείτικο Θυμίαμα είναι αυθεντικό μοναστηριακό προϊόν. Φτιάχνεται με προσωπική φροντίδα & προσευχή από κελλιώτες μοναχούς.
Αγοράστε το μοναδικό Αγιορείτικο Μοσχοθυμίαμα εδώ.

Δόξα σοί, ὁ Θεός ἠμῶν, δόξα σοί.
Βασιλεῦ Οὐράνιε, Παράκλητε, τό Πνεῦμα τῆς ἀληθείας, ὁ πανταχοῦ παρών καί τά πάντα πληρῶν, ὁ θησαυρός τῶν ἀγαθῶν καί ζωῆς χορηγός, ἐλθέ καί σκήνωσον ἐν ἠμίν καί καθάρισον ἠμᾶς ἀπό πάσης κηλίδος καί σῶσον, Ἀγαθέ τάς ψυχᾶς ἠμῶν.
Ἅγιος ὁ Θεός, Ἅγιος Ἰσχυρός, Ἅγιος Ἀθάνατος ἐλέησον ἠμᾶς. (τρεῖς φορές)
Δόξα Πατρί καί Υἱῶ καί Ἁγίω Πνεύματι.
Καί νῦν καί ἀεί καί εἰς τούς αἰώνας τῶν αἰώνων. Ἀμήν.
Παναγία τριάς, ἐλέησον ἠμᾶς. Κύριε ἰλάσθητι ταῖς ἁμαρτίαις ἠμῶν. Δέσποτα, συγχώρισον τάς ἀνομίας ἠμίν. Ἅγιε, ἐπισκεψε καί ἴασαι τάς ἀσθενείας ἠμῶν, ἕνεκεν τοῦ ὀνόματός σου.
Κύριε ἐλέησον, Κύριε ἐλέησον, Κύριε ἐλέησον.
Δόξα Πατρί καί Υἱῶ καί Ἁγίω Πνεύματι.
Καί νῦν καί ἀεί καί εἰς τούς αἰώνας τῶν αἰώνων. Ἀμήν.
Πάτερ ἠμῶν, ὁ ἐν τοῖς οὐρανοῖς, ἁγιασθήτω τό ὄνομά Σου, ἐλθέτω ἡ βασιλεία Σου, γεννηθήτω τό θέλημά Σου ὡς ἐν οὐρανό καί ἐπί τῆς γής. Τόν ἄρτον ἠμῶν τόν ἐπιούσιον δός ἠμίν σήμερον, καί ἅφες ἠμίν τά ὀφειλήματα ἠμῶν, ὡς καί ἠμεῖς ἀφίεμεν τοῖς ὀφειλέταις ἠμῶν, καί μή εἰσενέγκης ἠμᾶς εἰς πειρασμόν ἀλλά ρύσαι ἠμᾶς ἀπό τοῦ πονηροῦ.

Ψαλμός ρμβ΄ (142)

Κύριε, εἰσάκουσον τῆς προσευχῆς μου, ἐνώτισαι τήν δέησίν μου ἐν τή ἀληθεία σου, εἰσάκουσόν μου ἐν τή δικαιοσύνη σού• καί μή εἰσέλθης εἰς κρίσιν μετά τοῦ δούλου σου, ὅτι οὐ δικαιωθήσεται ἐνώπιόν σου πᾶς ζῶν. ὅτι κατεδίωξεν ὁ ἐχθρός τήν ψυχήν μου, ἐταπείνωσεν εἰς γῆν τήν ζωήν μου, ἐκάθισε μέ ἐν σκοτεινοῖς ὡς νεκρούς αἰῶνος καί ἠκηδίασεν ἔπ ἐμέ τό πνεῦμά μου, ἐν ἐμοί ἐταράχθη ἡ καρδία μου. Ἐμνήσθην ἡμερῶν ἀρχαίων, ἐμελέτησα ἐν πάσι τοῖς ἔργοις σου, ἐν ποιήμασι τῶν χειρῶν σου ἐμελέτων. διεπέτασα πρός σέ τάς χεῖράς μου, ἡ ψυχή μου ὡς γῆ ἄνυδρος σοί.
Ταχύ εἰσάκουσόν μου, Κύριε, ἐξέλιπε τό πνεῦμά μου μή ἀποστρέψης τό πρόσωπόν σου ἄπ ἐμοῦ, καί ὁμοιωθήσομαι τοῖς καταβαίνουσιν εἰς λάκκον. ἀκουστόν ποίησον μοί τό πρωί τό ἔλεός σου, ὅτι ἐπί σοῖ ἤλπισα• γνώρισον μοί, Κύριε, ὁδόν, ἐν ἤ πορεύσομαι, ὅτι πρός σέ ἤρα τήν ψυχήν μού• ἐξελού μέ ἐκ τῶν ἐχθρῶν μου, Κύριε, ὅτι πρός σέ κατέφυγον. δίδαξον μέ τοῦ ποιεῖν τό θέλημά σου, ὅτι σύ εἰ ὁ Θεός μού• τό πνεῦμά σου τό ἀγαθόν ὁδηγήσει μέ ἐν γῆ εὐθεία. Ἕνεκεν τοῦ ὀνόματός σου, Κύριε, ζήσεις μέ, ἐν τή δικαιοσύνη σου ἑξάξεις ἐκ θλίψεως τήν ψυχήν μου καί ἐν τῷ ἐλέει σου ἐξολοθρεύσεις τούς ἐχθρούς μου καί ἀπολεῖς πάντας τούς θλίβοντας τήν ψυχήν μου, ὅτι ἐγώ δοῦλός σου εἰμι.

Θεός Κύριος, καί ἐπέφανεν ἠμίν, εὐλογημένος ὁ ἐρχόμενος ἐν ὀνόματι Κυρίου.
Στίχος ἅ΄. Ἐξομολογεῖσθε τῷ Κυρίω, καί ἐπικαλεῖσθε τό ὄνομα τό ἅγιον αὐτοῦ.
Θεός Κύριος, καί ἐπέφανεν ἠμίν, εὐλογημένος ὁ ἐρχόμενος ἐν ὀνόματι Κυρίου.
Στίχος β΄. Πάντα τά ἔθνη ἐκύκλωσαν μέ, καί τῷ ὀνόματι Κυρίου ἠμυνάμην αὐτούς.
Θεός Κύριος, καί ἐπέφανεν ἠμίν, εὐλογημένος ὁ ἐρχόμενος ἐν ὀνόματι Κυρίου.
Στίχος γ΄. Παρά Κυρίου ἐγένετο αὔτη, καί ἔστι θαυμαστή ἐν ὀφθαλμοῖς ἠμῶν.
Θεός Κύριος, καί ἐπέφανεν ἠμίν, εὐλογημένος ὁ ἐρχόμενος ἐν ὀνόματι Κυρίου.

Εἴτα τά παρόντα Τροπάρια.
Ἦχος δ΄. Ὁ ὑψωθεῖς ἐν τῷ Σταυρῶ.

Τούς παρεστώτας τή σορῶ τῶν λειψάνων σου καί ἐκ ψυχῆς ὀδυνηρᾶς δεομένους σου ἐν συμπαθεία οἴκτειρον σούς δούλους ἠμᾶς, κράζοντας καί λέγοντας τάς ἠμῶν ἰκεοίας δέξαι καί ἀνάγαγε εἰς τόν Κτίστην τῶν ὅλων• μή ἀποστρέψης ἅγιε κενούς τους σέ μεσίτην πλουτοῦντας εὐπρόσδεκτον.
Δόξα Πατρί καί Υἱῶ καί Ἁγίω Πνεύματι.
Καί νῦν καί ἀεί καί εἰς τούς αἰώνας τῶν αἰώνων. Ἀμήν.
Θεοτοκίον.
Οὐ σιωπήσομεν πότε, Θεοτόκε, τά, δυναστείας σου λαλεῖν οἱ ἀναξιοι• εἰ μή γάρ σύ προίστασο πρεσβεύουσα, τίς ἠμᾶς ἐρρύσατο ἐκ τοσούτων κινδύνων; Τίς δέ διεφύλαξεν ἕως νῦν ἐλευθέρους; Οὐκ ἀποστῶμεν, Δέσποινα, ἐκ σού• σούς γάρ δούλους σώζεις ἀεί, ἐκ παντοίων δεινῶν.

Ψαλμός ν΄ (50)

Ἐλέησον μέ, ὁ Θεός, κατά τό μέγα ἔλεός σου καί κατά τό πλῆθος τῶν οἰκτιρμῶν σου ἑξάλειψον τό ἀνόμημα μου•επί πλεῖον πλῦνον μέ ἀπό τῆς ἀνομίας μου καί ἀπό τῆς ἁμαρτίας μοῦ καθάρισον μέ. Ὅτι τήν ἀνομίαν μου ἐγώ γινώσκω, καί ἡ ἁμαρτία μου ἐνώπιόν μου ἐστι διαπαντός. Σοί μόνω ἥμαρτον καί τό πονηρόν ἐνώπιόν σου ἐποίησα, ὅπως ἄν δικαιωθῆς ἐν τοῖς λόγοις σου, καί νικήσης ἐν τῷ κρίνεσθαι σέ. Ἰδού γάρ ἐν ἀνομίαις συνελήφθην, καί ἐν ἁμαρτίαις ἐκίσσησε μέ ἡ μήτηρ μου. Ἰδού γάρ ἀλήθειαν ἠγάπησας, τά ἄδηλα καί τά κρύφια της σοφίας σου ἐδήλωσας μοί. Ραντιεῖς μέ ὑσσώπω, καί καθαρισθήσομαι, πλυνεῖς μέ, καί ὑπέρ χιόνα λευκανθήσομαι. Ἀκουτιεῖς μοί ἀγαλλίασιν καί εὐφροσύνην, ἀγαλλιάσονται ὀστέα τεταπεινωμένα.
Ἀποστρεψον τό πρόσωπόν σου ἀπό τῶν ἁμαρτιῶν μου καί πάσας τάς ἀνομίας μου ἑξάλειψον. Καρδίαν καθαράν κτίσον ἐν ἐμοί, ὁ Θεός, καί πνεῦμα εὐθές ἐγκαίνισον ἐν τοῖς ἐγκάτοις μου. Μή ἀπορρίψης μέ ἀπό τοῦ προσώπου σου καί τό πνεῦμά σου τό ἅγιον μή ἀντανέλης ἄπ ἐμοῦ. Ἀπόδος μοί τήν ἀγαλλίασιν τοῦ σωτηρίου σου καί πνεύματι ἠγεμονικῶ στήριξον μέ. Διδάξω ἀνόμους τάς ὁδούς σου, καί ἀσεβεῖς ἐπί σέ ἐπιστρέψουσι. Ρύσαι μέ ἐξ αἱμάτων ὁ Θεός, ὁ Θεός τῆς σωτηρίας μου•αγαλλιάσεται ἡ γλῶσσά μου τήν δικαιοσύνην σου. Κύριε, τά χείλη μου ἀνοίξεις, καί τό στόμα μου ἀναγγελεῖ τήν αἴνεσίν σου. Ὅτι εἰ ἠθέλησας θυσίαν, ἔδωκα ἀν•ολοκαυτώματα οὐκ εὐδοκήσεις. Θυσία τῷ Θεῶ πνεῦμα συντετριμμένον, καρδίαν συντετριμμένην καί τεταπεινωμένην ὁ Θεός οὐκ ἐξουδενώσει. Ἀγάθυνον, Κύριε, ἐν τή εὐδοκία σου τήν Σιῶν, καί οἰκοδομηθήτω τά τείχη Ἱερουσαλήμ• τότε εὐδοκήσεις θυσίαν δικαιοσύνης, ἀναφοράν καί ὁλοκαυτώματα• τότε ἀνοίσουσιν ἐπί τό θυσιαστήριον σού μόσχους.

Εἴτα ψάλλομεν τάς Ὠδᾶς τοῦ Κανόνος.
Ὠδή ἅ΄. Ἦχος πλ. δ΄. Ὑγρᾶν διοδεύσας.

Ὡς ὄργανον θεῖον τοῦ Παντουργοῦ, Γρηγόριε Πάτερ, ἰκετεύομεν σαῖς λιταῖς ἀξίως ἀξίωσον ὑμνεῖν σέ τούς τήν σορόν σου κυκλοῦντας τήν παντιμον.
Ψυχῶν καί σωμάτων τούς πειρασμούς ἐξ ὕψους ἐλάσας, ἐν εἰρήνη διαβιοῦν τήν ποίμνην σου ταύτην, ἤς προέστης, ἀδιαλείπτως, Γρηγόριε, πρέσβευε.
Χριστόν ὁλοψύχως ἠγαπηκῶς παντός ἀντηλλάξω μεγαλέμπορος γεγονῶς, διό μιμητᾶς σου ἠμᾶς πάντος τους προσιόντας σοί πίπτει ἀναδεῖξον.
Θεοτοκίον
Σωτήρα τεκούσαν σέ καί Θεόν δυσωπῶ, Παρθένε, λυτρωθῆναι μέ τῶν δεινῶν, σοί γάρ νῦν προσφεύγων ἀνατείνω καί τήν ψυχήν καί τήν διάνοιαν.

Ὠδή γ΄. Οὐρανίας ἁψίδος.

Φωταυγίας ἐκείνης τῆς ὑπέρ νοῦν ἄνωθεν, ἦσπερ ἐνεπλήσβης ἄρρητως καί ὑπερέλαμψας ὡς ἄλλος ἥλιος ἐν τῷ τοῦ Ἄθωνος Ὄρει, καί ἠμᾶς ἀξίωσον, Πάτερ Γρηγόριε.
Τρικυμίας τοῦ βίου κατακλυσθεῖς κράζω σοί σου τή μεσιτεία, παμμάκαρ, δεῖξον ἀνώτερόν της καταιγίδας μέ καί ἀγαθός κυβερνήτης τοῦ λοιποῦ μοί γένοιο, Πάτερ Γρηγόριε.
Ὑψηλός σου ὁ βίος ἀσκητικῶς γέγονεν, ἡ δέ σή σοφία ὑπέρλαμπρος ὡς οὐράνιος• ὅθεν ἡ χάρις σέ εἰς τήν λυχνίαν ἀνάγει, ὅπως φῶς τοῖς ἀπασιν εἴης, Γρηγόριε.
Θεοτοκίον
Ἱκετεύω, Παρθένε, τόν ψυχικόν τάραχον καί τῆς ἀθυμίας τήν ζάλην διασκεδᾶσαι μου• σύ γάρ, Θεονυμφε, τόν ἀρχηγόν τῆς γαλήνης, τόν Χριοτόν ἐκύησας, Θεομακάριστε.
Διασωσον ἀπό κινδύνων τούς δούλους σου, θεοφόρε, ὅτι πάντες ἐν τοῖς δεινοῖς τήν σορόν σου πλουτοῦμεν ὡς ἄρρηκτον τεῖχος καί προστασίαν.
Ἐπιβλεψον ἐν εὐμενεία Πανύμνητε Θεοτόκε, ἐπί τήν ἐμήν χαλεπήν του σώματος κάκωσιν καί ἴασαι τῆς ψυχῆς μου τό ἄλγος.

Αἴτησις καί τό Κάθισμα. Ἦχος β΄.

Πρεσβείαν θερμήν καί κραταιάν βοήθειαν αἰτοῦμεν ἔκ σού οἱ θλίψεσι πυρούμενοι ἐκτενῶς βοῶντες καί λέγοντες• εὐσυμπάθητε προφθασον καί ἐκ κινδύνων λύτρωοαι ἠμᾶς τούς πόθω τιμώντας τήν μνήμην σου.

Ὠδή δ΄. Εἰσακήκοα Κύριε

Σοί προσπίπτομεν, ἅγιε, καί τήν προστασίαν σου ἑξαιτούμεθα• δίδου πάσι τά αἰτήματα καί πταισμάτων λύσιν, Χριστομίμητε.
Παραμύθιον ἔχει σέ ὁ Θεσσαλονίκης λαός καί καύχημα• τήν γάρ μνήμην σου γεραίροντες τούς ἐχθρούς τροποῦνται τούς τῆς Δύσεως.
Ρωμαλαίω φρονήματι πρός τούς ἐκ τῆς Ἄγαρ ἀχθεῖς ἐνήθλησας, καί ὡς μάρτυρα ἀναίμακτον ὁ Χριστός δοξάζει σέ, Γρηγόριε.
Θεοτοκίον
Ἀπολαύοντες Παναγνέ τῶν σῶν δωρημάτων εὐχαριστήριον ἀναμέλπομεν ἐφύμνιον οἱ γινώσκοντες σέ θεομήτορα.

Ὠδή ἐ΄. Φώτισον ἠμᾶς

Ὄμβρησον ἠμίν ὑετούς τούς τῶν θαυμάτων σου καί τάς ἀρούρας τῶν ψυχῶν ἄρδευσον, ἴνα καρπόν προσάγωμεν σοί τήν εὐλάβειαν.
Ξένα καί φρικτά, ἡ πανίερος διήγησις ἀνακηρύττει σου τά θαυμάσια, ἐξ ὧν μετάδος τοῖς δούλοις σου, Δέσποτα.
Νέον σέ πλουτεῖ κατά Παῦλον ἀρχιτέκτονα ὁ Λογικός της Ἐκκλησίας ναός ὅθεν κραυγάζω σοί• θεῖον κάμε δεῖξον τέμενος.
Θεοτοκίον
Ἴασαι, Ἁγνή, τῆς ψυχῆς μου τήν ἀσθένειαν, ἐπισκοπῆς σου ἀξιώσασα, καί τήν ὑγείαν
τή πρεσβεία σου παρασχου μοί.

Ὠδή ς΄. Τήν δέησιν ἐκχεῶ.

Μωρίαν τοῦ Βαρλαάμ ἀπέδειξας καί σαθράν τήν ἐπιστήμην, θεοφρον, τήν ἐν Θαβώρ καταστρέφουσαν δόξαν καί τῷ φωτί τῶν δικαίων ἀνταίρουσαν, οὗ δέομαί σου ἐκτενῶς τήν ψυχήν μου ἀξίαν ἀναδεῖξον.
Λαλεῖται σου πανταχοῦ τό ἔνθεον καί πανίερον καί ἔνδοξον τέλος• καί γάρ τό φῶς, ὤ συνείπας εὐσθενῶς, τήν σήν σκηνήν καταλάμψαν ἐδόξασε καί ἔδειξεν ὡς ἀληθῶς πρωτομάρτυρος χρώτα τό εἶδός σου.
Κακίστην καί δυσσεβή ἀπήλεγξας τήν προσθήκην ἐν Συμβόλω τῷ θείω, θεολογῶν καί δεικνύων ἀφύκτως τήν δυαρχίαν ἐντεῦθεν εἰσάγεσθαι• διδάσκαλον οὔν ἡ σεπτή Ἐκκλησία πλουτεῖ σέ, Γρηγόριε.
Θεοτοκίον
Ὡς τεῖχος καταφυγῆς κεκτήμεθα καί ψυχῶν σέ παντελῆ σωτηρίαν καί πλατυσμόν ἐν ταῖς θλίψεσι, Κόρη, καί τῷ φωτί σου ἀεί ἀγαλλόμεθα, ὤ Δέσποινα, καί νῦν ἠμᾶς τῶν παθῶν καί κινδύνων διασωσον.
Διασωσον ἀπό κινδύνων τούς δούλους σου, θεοφόρε, ὅτι πάντες ἐν τοῖς δεινοῖς τήν σορόν σου πλουτοῦμεν ὡς ἄρρηκτον τεῖχος καί προστασίαν.
Ἐπιβλεψον ἐν εὐμενεία, πανύμνητε Θεοτόκε, ἐπί τήν ἐμήν χαλεπήν του σώματος κάκωσιν καί ἴασαι τῆς ψυχῆς μου τό ἄλγος.

Αἴτησις καί τό Κοντάκιον
Ἦχος β΄. Προστασία τῶν Χριστιανῶν.

Προστασίαν ἐν τοῖς πειρασμοῖς σέ κεκτήμεθα, σέ μεσίτην πρός τόν ποιητήν προβαλλόμεθα οἱ κατακριτοι καί ὑπεύθυνοι κακῶν πολλῶν• καί νῦν προφθασον, θεῖε Πάτερ, εἰς τήν βοήθειαν ἠμῶν, τῶν θερμῶς κραυγαζόντων σοί• τάχυνον εἰς πρεσβείαν καί ρύσαι παθῶν παντοίων ποίμνην ὅλην δεομένην σου.
Προκείμενον
Ἦχος δ΄. Τό στόμα μου λαλήσει σοφίαν καί ἡ μελέτη τῆς καρδίας μου σύνεσιν.
Στίχος: Ἀκούσατε ταῦτα πάντα τά Ἔθνη, ἐνωτίσασθε πάντες οἱ κατοικοῦντες τήν οἰκουμένην.

Τό Εὐαγγέλιον Ἰωάννη ἰ΄ 7-16

Εἶπεν ὁ Κύριος• ἐγώ εἰμί ἡ θύρα• δί’ ἐμοῦ ἐάν τίς εἰσέλθη, σωθήσεται καί εἰσελεύσεται καί ἐξελεύσεται, καί νομήν εὐρήσει. Ὁ κλέπτης οὐκ ἔρχεται εἰ μή ἴνα κλέψη καί θύση καί ἀπολέση• ἐγώ ἦλθον ἴνα ζωήν ἔχωσι καί περισσόν ἔχωσιν. Ἐγώ εἰμί ὁ ποιμήν ὁ καλός. Ὁ ποιμήν ὁ καλός τήν ψυχήν αὐτοῦ τίθησιν ὑπέρ τῶν προβάτων• ὁ μισθωτός δέ καί οὐκ ὧν ποιμήν, οὗ οὐκ εἰσί τά πρόβατα ἴδια, θεωρεῖτον λύκον ἐρχόμενον καί ἀφίησι τά πρόβατα καί φεύγει καί ὁ λύκος ἁρπάζει αὐτά καί σκορπίζει τά πρόβατα. Ὁ δέ μισθωτός φεύγει, ὅτι μισθωτός ἐστι καί οὐ μέλει αὐτῶ περί τῶν προβάτων. Ἐγώ εἰμί ὁ ποιμήν ὁ καλός, καί γινώσκω τά ἐμᾶ καί γινώσκομαι ὑπό τῶν ἐμῶν. Καθώς γινώσκει μέ ὁ πατήρ καγῶ γινώσκω τόν πατέρα• καί τήν ψυχήν μου τίθημι ὑπέρ τῶν προβάτων. Καί ἄλλα πρόβατα ἔχω, ἅ οὔν ἔστιν ἐκ αὐλῆς ταύτης• κακείνα μέ δεῖ ἀγαεῖν, καί τῆς φωνῆς μου ἀκούσουσι, καί γενήσεται μία ποίμνη, εἷς ποιμήν.
Δόξα Πατρί καί Υἱῶ καί Ἁγίω Πνεύματι.
Ταῖς τοῦ Ἱεράρχου πρεσβείαις, Ἐλεῆμον, ἑξάλειψον τά πλήθη, τῶν ἐμῶν ἐγκλημάτων.
Καί νῦν καί ἀεί καί εἰς τούς αἰώνας τῶν αἰώνων. Ἀμήν.
Ταῖς τῆς Θεοτόκου πρεσβείαις, Ἐλεῆμον, ἑξάλειψον τά πλήθη, τῶν ἐμῶν ἐγκλημάτων.

Ἰδιόμελον. Ἦχος πλ. β΄. Ὅλην ἀποθέμενοι

Μέγαν ἀντιλήπτορα σέ κεκτημένη καυχᾶται, Γρηγόριε δέσποτα, ἡ σή ποίμνη ἔχουσα τήν σήν λάρνακα• καί πισττῶς ἄσμασι τήν σεπτήν σήμερον καταστέφει καί γεραίρει σου μνήμην τήν παντιμον καί τήν εὐλογίαν καρποῦταί σου, ἄνωθεν καταβαίνουσαν διά τήν τιμήν τῶν λειψάνων σου. Θεῖε Ἱεράρχα, λαμπρότατε σοφώτατε φωστήρ, μή νῦν παρίδης τήν δέησιν τῶν παρακαλοῦνταν σέ.

Ὁ Ἱερεύς:

Σῶσον ὁ Θεός τόν λαόν σου καί εὐλόγησον τήν κληρονομίαν σού• ἐπισκεψαι τόν κόσμον σου ἐν ἐλέει καί οἰκτιρμοῖς. Ὑψωσον κέρας Χριστιανῶν ὀρθοδόξων καί καταπεμψον ἐφ’ ἠμᾶς τά ἐλέη σου τά πλούσια• πρεσβείαις τῆς παναχράντου Δεσποίνης ἠμῶν Θεοτόκου καί Ἀειπαρθένου Μαρίας• δυνάμει τοῦ Τιμίου καί Ζωοποιοῦ Σταυρού• προστασίαις τῶν τιμίων ἐπουρανίων Δυνάμεων Ἀσωμάτων• ἰκεσίαις τοῦ Τιμίου καί Ἐνδόξου Προφήτου, Προδρόμου καί Βαπτιστοῦ Ἰωάννου• τῶν ἁγίων ἐνδόξων καί πανευφήμων Ἀποστόλων• ὧν ἐν Ἁγίοις Πατέρων ἠμῶν, μεγάλων ἱεραρχῶν καί οἰκουμενικῶν διδασκάλων Βασιλείου τοῦ Μεγάλου, Γρηγορίου τοῦ Θεολόγου καί Ἰωάννου τοῦ Χρυσοστόμου, Ἀθανασίου καί Κυρίλλου, Ἰωάννου τοῦ Ἐλεήμμονος, πατριαρχῶν Ἀλεξανδρείας.
Νικολάου τοῦ ἐν Μύροις, Σπυρίδωνος ἐπισκόπου Τριμυθοῦντος, τῶν Θαυματουργών• τῶν ἁγίων ἐνδόξων μεγαλομαρτύρων Γεωργίου τοῦ Τροπαιοφόρου, Δημητρίου τοῦ Μυροβλήτου, Θεοδώρων Τύρωνος καί Στρατηλάτου, τῶν ἱερομαρτύρων Χαραλάμπους καί Ἐλευθερίου, τῶν ἁγίων ἐνδόξων καί καλλινίκων Μαρτύρων. Τῶν ὁσίων καί θεοφόρων Πατέρων ἠμῶν. Τῶν ἁγίων καί δικαίων θεοπατόρων Ἰωακείμ καί ’Ἄννης. . Τοῦ ἁγίου Γρηγορίου τοῦ Παλαμᾶ Ἀρχιεπισκόπου Θεσσαλονίκης, καί πάντων σου τῶν Ἁγίων. Ἰκετεύομεν σέ, μόνε πολυέλεε Κύριε. Ἐπάκουσον ἠμῶν τῶν ἁμαρτωλῶν δεομένων σου καί ἐλέησον ἠμᾶς.

Ὠδή ζ΄. Οἱ ἐκ τῆς Ἰουδαίας

Κραταιόν σέ προστάτην ἐκ Θεοῦ εὐραμένη ἡ θεία ποίμνη σου, κατέχει σου ἐν κόλποις ἐχέγγυον ἀγάπης τήν σορόν τῶν λειψάνων σου, ἀναβοώσα πιστῶς• ὁ Θεός εὐλογητός εἰ.
Θελητήν τοῦ ἐλέους σύ ἐκήρυξας πάσι Χριστόν τόν Κύριον, ρυοθῆναι γοῦν κινδύνων, λοιμοῦ καί ἀνομβρίας τούς βοώντας ἱκέτευε• ὁ τῶν Πατέρων ἠμῶν Θεός, εὐλογητός εἰ.
Ἡμέρας ἀνεσπέρου καί φωτός ἀϊδίου υἱός γενόμενος, τούς πίστει προσιόντας, τή λαρνακί σου, μάκαρ, ἀναμέλπειν καταύγασον• ὁ τῶν Πατέρων ἠμῶν Θεός, εὐλογητός εἰ.
Θεοτοκίον
Θησαυρόν σωτηρίας καί πηγήν ἀφθαρσίας τήν σέ κυήσασαν καί πύργον ἀσφαλείας καί θύραν μετανοίας τοῖς κραυγάζουσιν ἔδειξας• ὅ τῶν Πατέρων ἠμῶν Θεός, εὐλογητός εἰ.

Ὠδή ἡ΄. Τόν Βασιλέα τῶν οὐρανῶν

Τῆς Ἐκκλησίας τόν οὐρανόν καταλμπων, ὡς ἀστήρ ἀπλανής διασώζεις τούς ὑπερυψούντας Χριστόν εἰς τούς αἰώνας.
Τῶν ἰαμάτων σέ ἐνεργόν πᾶς τίς ἔγνω τῶν θερμῶς αἰτούντων σου τήν χάριν, καί πιστῶς τιμώντων τά λείψανά σου, Πάτερ.
Θεσσαλονίκη σέ ὡς ποιμένα γεραίρει, Ἐκκλησία δέ πάσα κηρύττει καί ἀνακροτεῖ σοί τούς θείους σου ἀγώνας.
Θεοτοκίον
Τάς ἀσθενείας μου τῆς ψυχῆς ἰατρεύεις καί σαρκός τάς ὀδύνας, Παρθένε• ὅθεν σέ δοξάζω εἰς πάντας τούς αἰώνας.

Ὠδή θ΄. Ἡ Κυρίως Θεοτόκον

Ἐρρέτωσαν καθάπαξ οἱ θεομαχοῦντες καί τήν σήν δόξαν ἀδίκως ἐκβάλλοντες• ὁ γάρ Χριστός σέ δοξάζει φρικτοῖς ἐν θαυμάσι.
Λαμπρῶς ἡ Ἐκκλησία ἄγει σου τήν μνήμην• τῶν γάρ ἐχθρῶν ἀπελέγχει τό δυσφημον, ὡς προτιθεῖσα τήν λάρνακα τῶν λειψάνων σου.
Ἐκάστω τάς αἰτήσεις τάς πρός σωτηρίαν, τῶν σέ τιμώντων ἐξ ὕψους καταπεμψον καί τῶν λυπούντων τήν ποίμνην σου ἐλευθέρωσον.
Θεοτοκίον
Φωτός σου ταῖς ἀκτίσι λάμπρυναν, Παρθένε, τό ζοφερόν της ἀγνοίας διώκουσα, τούς εὐσεβῶς Θεοτόκιον σέ καταγγέλλοντας.

Τό Ἄξιόν ἐστι καί τά Μεγαλυνάρια

Ἄξιον ἐστίν ὡς ἀληθῶς, μακαρίζειν σέ τήν Θεοτόκον, τήν ἀειμακάριστον καί παναμώμητον καί μητέρα τοῦ Θεοῦ ἠμῶν. Τήν τιμιωτέραν τῶν Χερουβίμ καί ἐνδοξοτέραν ἀσυγκρίτως τῶν Σεραφίμ, τήν ἀδιαφθόρως Θεόν Λόγον τεκοῦσαν τήν ὄντως Θεοτόκον σέ μεγαλύνομεν.
Χαίροις Ὀρθοδόξων ἡ καλλονή, χαίροις διωχθέντων, καταφύγιον ἰσχυρόν, χαίροις τῶν ἐν θλίψει, καί τῶν ἐν ἐξορία, Προκόπιε Θεοφρον, τό παραμύθιον.
Τόν θεῖον Γρηγόριον, οἱ πιστοί, πάντες συνελθόντες εὐφημήσωμεν εὐσεβῶς ὡς ὄντως ποιμένα τοῖς πράγμασι φανέντα καί στόμα ἀληθείας καί φωτός κήρυκα.
Προσέλθωμεν ἄνθρωποι ἐκ ψυχῆς, ἀψώμεθα πάντες μετά πίστεως τῆς σοροῦ τῶν Θείων λειψάνων, τήν λύσιν ἑξαιτοῦντες παντοίων ἄλγηδονων καί πάσης θλίψεως.
Φρούρησον τήν ποίμνην σου ὁ καλός ἄγρυπνος προστάτης, τήν κυκλοῦσάν σου τήν σορόν, καί ρύσαι κινδύνων καί πάσης ἐπηρείας, Γρηγόριε τρισμάκαρ, ἀξιοθαύμαστε.
Ἴλεως γενού μοί σοί ἐκβοά Θεσσαλονικέων ὁ πιστότατός σου λαός, Γρηγόριε Πάτερ, ταῖς ἱεραῖς λιταίς σου μετά τοῦ Μυροβλύτου ἠμᾶς περισῶζε.
Πᾶσαι τῶν Ἀγγέλων αἵ στρατιαί, Πρόδρομε Κυρίου, Ἀποστόλων ἡ δωδεκάς, οἱ Ἅγιοι πάντες μετά τῆς Θεοτόκου, ποιήσατε πρεσβείαν εἰς τό σωθῆναι ἠμᾶς.

Τό Τρισάγιον

Ἅγιος ὁ Θεός, Ἅγιος Ἰσχυρός, Ἅγιος Ἀθάνατος ἐλέησον ἠμᾶς. (τρεῖς φορές)
Δόξα Πατρί καί Υἱῶ καί Ἁγίω Πνεύματι.
Καί νῦν καί ἀεί καί εἰς τούς αἰώνας τῶν αἰώνων. Ἀμήν.
Παναγία τριάς, ἐλέησον ἠμᾶς. Κύριε ἰλάσθητι ταῖς ἁμαρτίαις ἠμῶν. Δέσποτα, συγχώρισον τάς ἀνομίας ἠμίν. Ἅγιε, ἐπισκεψε καί ἴασαι τάς ἀσθενείας ἠμῶν, ἕνεκεν τοῦ ὀνόματός σου.
Κύριε ἐλέησον, Κύριε ἐλέησον, Κύριε ἐλέησον.
Δόξα Πατρί καί Υἱῶ καί Ἁγίω Πνεύματι.
Καί νῦν καί ἀεί καί εἰς τούς αἰώνας τῶν αἰώνων. Ἀμήν.
Πάτερ ἠμῶν, ὁ ἐν τοῖς οὐρανοῖς, ἁγιασθήτω τό ὄνομά Σου, ἐλθέτω ἡ βασιλεία Σου, γεννηθήτω τό θέλημά Σου ὡς ἐν οὐρανό καί ἐπί τῆς γής. Τόν ἄρτον ἠμῶν τόν ἐπιούσιον δός ἠμίν σήμερον, καί ἅφες ἠμίν τά ὀφειλήματα ἠμῶν, ὡς καί ἠμεῖς ἀφίεμεν τοῖς ὀφειλέταις ἠμῶν, καί μή εἰσενέγκης ἠμᾶς εἰς πειρασμόν ἀλλά ρύσαι ἠμᾶς ἀπό τοῦ πονηροῦ.
Ἱερεύς: Ὅτι σου ἐστιν ἡ βασιλεία καί ἡ δύναμις καί ἡ δόξα, τοῦ Πατρός, καί τοῦ Υἱοῦ, καί τοῦ Ἁγίου Πνεύματος, νῦν καί ἀεί, καί εἰς τούς αἰώνας τῶν αἰώνων.
Δόξα Πατρί καί Υἱῶ καί Ἁγίω Πνεύματι.

Ἦχος β΄.

Ἱεραρχῶν τό θεῖον κειμήλιον, Πάτερ Ὅσιε, παμμάκαρ Γρηγόριε, τήν ἱεράν θήκην τῶν λειψάνων σου ἐν τή μνήμη σου αἴροντας σήμερον, μή καταισχύνης ἠμᾶς ἀναξίους ὄντας τῆς σῆς ἁγιότητος, ἀλλ’ ἀξίωσον ἀκατακρίτως αὐτῆς ἐφάπτεσθαι, τόν πόθον ἀφοσιουμένους, ὄν πρός σέ ἀνατείνομεν πάντες ἐκλιπαροῦντες καί λέγοντες• μή παύση πρεσβεύων Ἱεράρχα, ὑπέρ τῶν ψυχῶν ἠμῶν.
Καί νῦν καί ἀεί καί εἰς τούς αἰώνας τῶν αἰώνων. Ἀμήν.
Ἦχος πλ. δ΄.
Δέσποινα προσδεξαι, τάς δεήσεις τῶν δούλων σου, καί λύτρωσαι ἠμᾶς, ἀπό πάσης ἀνάγκης καί θλίψεως.
Ἦχος β΄.
Τήν πάσαν ἐλπίδα μου, εἰς σέ ἀνατίθημι, Μῆτερ τοῦ Θεοῦ, φύλαξον μέ ὑπό τήν σκέπην σου.
Ὁ Ἱερεύς: Δί’ εὐχῶν τῶν ἁγίων πατέρων ἠμῶν, Κύριε Ἰησοῦ Χριστέ ὁ Θεός, ἐλέησον καί σῶσον ἠμᾶς. Ἀμήν.

Άγιος Γρηγόριος ο Παλαμάς ο εμπειρικός θεολόγος της Εκκλησίας

του κ. Σάββα Αλεξάνδρου
Διευθυντής Μέσης Εκπαίδευσης

Στην Ορθόδοξη Πατερική Γραμματεία, οι Πατέρες της Εκκλησίας θεωρούνται ως εμπειρικοί θεολόγοι. Η θεολογία τους είναι καρπός εμπειρικής και θείας πληροφορίας και όχι νοησιαρχικής φιλοσοφικής ενασχόλησης. Ο άγιος Γρηγόριος ο Θεολόγος δίνοντας το στίγμα της εμπειρικής διάστασης της θεολογίας των Πατέρων παρατηρεί: «οὗτοι εἰσίν οἱ τὸ γράμμα τῆς Γραφῆς διασχόντες καί εἴσσω παρακύψαντες, ἤ τό ἀπόθετον κάλλος κατηξιώθησαν ἰδεῖν καί φωτί θείας γνώσεως κατηυγάσθησαν». Οι Θεοφόροι Πατέρες πέρασαν με τη χάρη και τον φωτισμό του Αγίου Πνεύματος μέσα από το γράμμα της Γραφής και έτσι κατάφεραν να φτάσουν στο πνεύμα της, γι’ αυτό άλλωστε αποτελούν και τους αλάθητους αυθεντικούς ερμηνευτές της. Από την άλλη οι Πατέρες θεωρούνται δώρο του Θεού για τους πιστούς και μέσον αναγωγής προς τη σωστή πίστη. Ο άγιος Γρηγόριος ο Παλαμάς λέει χαρακτηριστικά: «Ὁ Θεός τούς Πατέρας εἰς ποδηγίαν ἡμῶν ἀνήγειρεν καί σημεῖα καί τέρατα ἔδειξε δι’ αὐτῶν, ἵνα ὀρθῶς ἡμᾶς ἀνάγῃ εἰς τήν πίστιν».
Ένας τέτοιος λοιπόν εμπειρικός θεολόγος, ένα τέτοιο σκεύος εκλογής της θείας χάριτος υπήρξε και ο άγιος Γρηγόριος ο Παλαμάς. Ο βιογράφος του, ο άγιος Φιλόθεος ο Κόκκινος, υποστηρίζει πως: «οὗτος τά διά μακρᾶς πείρας ἐγνωσμένα συνῆψε καί οἰωνεί διηλεύκανε ἅπερ ἐκεῖνοι κεφαλαιωδῶς καί κατά σύνοψιν εἶπον». Ουσιαστικά με τη χάρη του Αγίου Πνεύματος συστηματοποίησε τη διδασκαλία περί του προσώπου του Θεού. Συγκεκριμένα εισήγαγε τη θεολογία της διπλόης περί του προσώπου του Θεού. Δηλαδή τόνισε πως ο Θεός ως ουσία είναι απόλυτα αμέθεκτος και υπερβατικός, ενώ οι θείες άκτιστες ενέργειές Του που κατέρχονται προς τον κόσμο είναι μεθεκτές και θεώνουν το ανθρώπινο πρόσωπο. Θα πει στο περισπούδαστο έργο του «Περί ενώσεως και διακρίσεως». «Ἡ οὖν θεία ἄκτιστος ἐνέργεια ἐκ τῆς θείας ἀκτίστου οὐσίας ἐστίν, ταύτης δέ μή χωριζομένη κάτεισιν θεοπρεπῶς πρὸς τά κτίσματα καί ἐκ τούτων γινώσκεται, ἡ δέ οὐσία ἡ ταύτης αἰτία, πάντη ἀκοινώνητος ἐστίν». Ο Θεός που προβάλλει ο μεγάλος αυτός Πατέρας της Εκκλησίας μας δεν είναι ο Θεός των φιλοσόφων, ο απρόσιτος και αμέθεκτος. Είναι το πρόσωπο που κοινωνεί διά των ακτίστων ενεργειών του με τα πλάσματά του. Ο εμπειρικός αυτός θεολόγος της Εκκλησίας μας ουσιαστικά διακηρύττει πως ένας ορθόδοξος αρκεί να θέλει να καταλαμφθή από τις θεοποιές άκτιστες ενέργειες, που μόνιμα εκπέμπει ο Θεός, για να θεωθεί ολόκληρος ψυχή τε και σώματι. Εννοείται πως αυτό θα το καταφέρει διά της καθάρσεως από τα πάθη και της αποκτήσεως της ταπεινώσεως. Ο ίδιος στον περίφημο αγιορείτικο τόμο του, συνδέει την πραγματικότητα της αγιότητας με τη θεολογία του περί διακρίσεως του Θεού ως ουσίας και των θείων ακτίστων ενεργειών. Υπηχώντας τη θέση του αγίου Διονυσίου του Αρεοπαγίτου πως «θέωσις ἐστίν ἡ πρός τόν Θεόν ἀφομοίωσις καί ἕνωσις», θα διακηρύξει «ἅγιοι εἰσίν οἱ διά ἄκραν καθαρότητα τῆς καρδίας ἰδόντες καί παθόντες τήν τοῦ Θεοῦ λαμπρότητα». Μέσα σε αυτό το πνεύμα θα δώσει και τη δική του θεολογική ερμηνεία στην έννοια της αρετής: «Ἀρετή ἐστίν Θεοῦ μίμησις πρός θείαν ἕνωσιν». Η αρετή στην ορθοδοξία δεν έχει ηθικιστική χροιά, αλλά στοχεύει στην ένωση του ανθρώπου με τις θείες άκτιστες ενέργειες, γι’ αυτό και ο ίδιος εμφαντικά θα επισημάνει «ὑπέρ φύσιν ἀρετήν τέ καί γνῶσιν ἡ τῆς θεώσεως χάρις ἐστι». Ο Θεός λοιπόν διά των ακτίστων ενεργειών Του είναι παρών μέσα στο ιστορικό και κοινωνικό γίγνεσθαι της ανθρώπινης ιστορίας. Το αντίθετο η Δύση διά του Βαρλαάμ, απορρίπτοντας τη Θεολογία της διπλόης περί του Θεού, κατά την οποία ο Θεός είναι γνωστός και άγνωστος, ληπτός και άληπτος, βιώνει την απουσία του Θεού από τη ζωή των πιστών. Αυτό οδηγεί στον φιλοσοφικό αγνωστικισμό και στην πνευματική φτώχεια της δύσης, που θεωρεί τον Θεό ως actus purus, δηλαδή ως ον ηθικό, απόμακρο από τον άνθρωπο. Ακριβώς γι’ αυτό τον λόγο ο άγιος Γρηγόριος ο Παλαμάς αντικρούοντας τον Βαρλαάμ, που απέρριπτε τον όρο της διπλόης στη θεότητα, διατείνεται: «ἀνάξιος ὄντως πᾶς λόγος περί Θεοῦ, ἐάν οὗτος γυμνήν καί ἔρημον αὐτοῦ περιορᾶ τήν κτίσιν». Θα πρέπει να τονιστεί πως στη Θεολογία του η κάθαρση από τα πάθη οδηγεί τον άνθρωπο στη βίωση και εμπειρία του θείου ακτίστου φωτός. Αυτή ακριβώς η βίωση αποτελεί τη δυνατότερη και πειστικότερη απόδειξη περί της υπάρξεως του Θεού. «Ἴσασιν οἱ κεκαθαρμένοι τῇ καρδίᾳ διά τοῦ τεκμηρίου τῆς ἐγγινομένης ἐν ἑαυτοῖς νοερᾶς φωτοφανείας ὅτι ἔστι Θεός καί οἷον φῶς ἐστίν μᾶλλον δέ καί πηγή φωτός νοεροῦ τε καί ἀΰλου». Ο άνθρωπος της άσκησης και της νήψης βιώνει ουράνιες πνευματικές καταστάσεις και δεν χρειάζεται τα δεκανίκια της Αριστοτελικής φιλοσοφίας, πράγμα που πράττει ο Βαρλαάμ, για να πεισθεί για την ύπαρξη του Θεού και ευρύτερα του ουράνιου πνευματικού κόσμου. Είναι χαρακτηριστικό αυτό που αναφέρει ο βιογράφος του ιερού πατρός, ο άγιος Φιλόθεος ο Κόκκινος. Όταν ο άγιος Γρηγόριος ο Παλαμάς έρχεται στο Άγιον Όρος αποδυόμενος σε έντονους ασκητικούς αγώνες και θερμή προσευχή λέει χαρακτηριστικά: «φώτισόν μου τό σκότος, φώτισόν μου τό σκότος» και συνεχίζοντας μας παραθέτει τα ακόλουθα. «Ἠρεμοῦντι δέ κατά μόνας καί ἑαυτῷ καί Θεῷ, καθησυχίαν προσέχοντι, θεῖος τίς ἀνήρ ὅπερ οὐκ ὄναρ θεοπρεπῶς ἄφνω πρό ὀφθαλμῶν ἵσταται ὁ τῶν εὐαγγελιστῶν κορυφαῖος ὁ Ἰωάννης». Ο άγιος Γρηγόριος ο Παλαμάς είχε εμπειρία της παρουσίας του Ευαγγελιστή Ιωάννη και συνάμα υπόσχεση πως η Κυρία Θεοτόκος «αὕτη βοηθός σοί ἔσεται καί πάλιν καί νῦν τῷ παρόντι χαριέντως καί ἡδέως καί τῷ μέλλοντι». Έτσι λοιπόν ο ιερός πατήρ γίνεται διαχρονικά ο δάσκαλος της νήψης, της άσκησης και της εμπειρίας. Σε κάθε εποχή διακηρύττει πως «χωρίς προσωπική σχέση με τον Θεό είναι αδύνατο να βιώσει κάποιος το Θαβώριο φως, δηλαδή το φως της Μεταμορφώσεως. Είναι αδύνατο να είναι κάποιος θεολόγος και να μην είναι θεόπτης. Διότι πέραν της αληθείας των δογμάτων υπάρχει η αληθής χάρις».
Αυτή τη χάρη καλούμαστε να οικειοποιηθούμε και εμείς, μετέχοντας στη λειτουργική, μυστηριακή και ασκητική ζωή της Εκκλησίας. Έτσι πραγμάτωσαν στη ζωή τους τη θέωση οι Άγιοι. Εφάρμοσαν τη θέση του ιερού πατρός, που αφορούσε στην απόλυτη αληθινή γνώση, που ταυτίζεται με τη βίωση και εμπειρία του θείου άκτιστου φωτός. «Η φωτιά όταν καλυφθεί με αδιαφανή ύλη, δύναται μόνον να θερμάνει, αλλά όχι και να φωτίζει». Κάτι ανάλογο συμβαίνει και με τον νου. Όταν επάνω του έχει το σκοτεινό κάλυμμα των πονηρών παθών δύναται μεν να παρέχει γνώση, όχι όμως και φως. Το φως βιώνει μόνο ο κεκαθαρμένος από τα πάθη νους.

(Δημοσιεύθηκε στο περιοδικό “Παράκληση. Περιοδική
Ἔκδοση Ἱερᾶς Μητροπόλεως Λεμεσοῦ”, τεῦχος 88)

Η Μεταμόρφωση του Σωτήρος – Απόσπασμα ομιλίας του Αγίου Γρηγορίου του Παλαμά

Η Μεταμόρφωση του Σωτήρος: Έλαμψε το πρόσωπο του Χριστού σαν ήλιος και τα ιμάτιά του έγιναν λευκά σαν φως, ο δε Μάρκος λέγει ότι ήταν «στιλπνά και λευκά σαν χιόνι».
Εορτάζουμε τη σεπτή μεταμόρφωση του Χριστού και ο λόγος μας είναι για το φως. Το ευαγγελικό κείμενο λέγει: «Έπειτα από έξι ημέρες παραλαμβάνει ο Ιησούς τον Πέτρο και Ιάκωβο και Ιωάννη και τους ανεβάζει ιδιαιτέρως σε υψηλό όρος και μεταμορφώθηκε εμπρός τους και έλαμψε το πρόσωπό του σαν ο ήλιος».
Μετά από ποιά μέρα αριθμεί τις έξι;
Έπειτα από εκείνη που ο Κύριος διδάσκοντας τους μαθητές του, έλεγε ότι πρόκειται να έλθει ο Υιός του ανθρώπου μέσα στη δόξα του Πατέρα του. Δόξα του Πατρός και βασιλεία του καλεί εδώ το φως της μεταμορφώσεώς του.  Αυτό εκθέτει σαφέστερα και ο ευαγγελιστής Λουκάς όταν λέγει: «πέρασαν από αυτούς τους λόγους οκτώ περίπου μέρες, τότε αφού παρέλαβε τον Πέτρο και τον Ιάκωβο και τον Ιωάννη, ανέβηκε στο όρος για να προσευχηθεί και καθώς προσευχόταν, το είδος του προσώπου του έγινε διαφορετικό και τα ενδύματά του άστραψαν από λευκότητα».
Πως όμως ο μεν ένας ευαγγελιστής είπε οκτώ τις ημέρες και ο άλλος μετά έξι μερες;
Πάνω στο όρος ήσαν οκτώ και φαίνονταν έξι. Πρώτα οι τρεις απόστολοι που ανέβηκαν μαζί με τον Ιησού και είδαν εκεί να ομιλούν μαζί του και ο Μωϋσής και ο Ηλίας. Αυτοί οι έξι ήταν φανερά, αλλά συνυπήρχαν αοράτως μαζί με τον Ιησού ο Πατέρας και το Άγιο Πνεύμα. Ο Λουκάς είπε οκτώ μέρες όχι διαφωνώντας προς εκείνον που είπε έπειτα από έξι μέρες, αλλά συμπεριλαμβάνοντας και την ημέρα κατά την οποία ειπώθηκαν οι λόγοι εκείνοι και την ημέρα που μεταμορφώθηκε ο Κύριος….

Αγίου Γρηγορίου του Παλαμά Ομιλία που εκφωνήθηκε σε ΛΙΤΑΝΕΙΑ για την κατάπαυση μιας ασυνήθιστης και θανατηφόρας πανδημικής πληγής

Ο Ιωάννης, ο αγαπημένος στον Χριστό θεολόγος, λέγει: «ἀγαπητοί, ἐὰν ἡ καρδία ἡμῶν μὴ καταγινώσκῃ ἡμῶν παῤῥησίαν ἔχομεν πρὸς τὸν Θεόν καὶ ὃ ἐὰν αἰτῶμεν λαμβάνομεν παρ᾿ αὐτοῦ ὅτι τὰς ἐντολὰς αὐτοῦ τηροῦμεν καὶ τὰ ἀρεστὰ ἐνώπιον αὐτοῦ ποιοῦμεν(:αγαπητοί, εάν η συνείδησή μας δεν μας κατηγορεί, αποκτούμε παρρησία ενώπιον του Θεού. Και οτιδήποτε Του ζητούμε στην προσευχή, μας το δίνει. Μας το δίνει, διότι τηρούμε τις εντολές Του και κάνουμε αυτά που Του αρέσουν)»[Α΄Ιω.3,21-22].

Εμείς όμως, που έχουμε τη συνείδηση αυτοκατάκριτη, που πορευόμαστε πίσω από τις πονηρές επιθυμίες μας, που απορρίψαμε τις εντολές του Θεού και εκτελούμε ενώπιόν Του τα βδελυκτά, που μεθούμε καθημερινά και διημερεύουμε στον οίνο και παρακολουθούμε πού γίνεται κρασοπότι, που διανυκτερεύουμε σε ακαθαρσία ψυχής και σώματος, που συζούμε με αδικία και πλεονεξία, που μας αρέσουν οι κλοπές και αρπαγές, που έχουμε αναμεταξύ μας φθόνο και μίσος, που λοιδορούμε ο ένας τον άλλο, που καταλαλούμε ο ένας τον άλλο, που μισήσαμε κάθε αρετή και παιδεία και εισαγάγαμε τους εαυτούς μας σε κάθε είδος αμαρτίας, πώς θα έχουμε παρρησία για να ζητήσουμε από τον Θεό κάτι με προσευχή και ψαλμωδία;

    Από πού να ελπίσουμε ότι θα γίνουν δεκτά τα αιτήματά μας από τον Θεό, αφού αθετούμε τα θελήματα του Θεού; Διότι, κατά τον ψαλμωδό: «τῷ δὲ ἁμαρτωλῷ εἶπεν ὁ Θεός· ἱνατί σὺ διηγῇ τὰ δικαιώματά μου καὶ ἀναλαμβάνεις τὴν διαθήκην μου διὰ στόματός σου;  σὺ δὲ ἐμίσησας παιδείαν καὶ ἐξέβαλες τοὺς λόγους μου εἰς τὰ ὀπίσω. εἰ ἐθεώρεις κλέπτην, συνέτρεχες αὐτῷ, καὶ μετὰ μοιχοῦ τὴν μερίδα σου ἐτίθεις. τὸ στόμα σου ἐπλεόνασε κακίαν, καὶ ἡ γλῶσσά σου περιέπλεκε δολιότητα· καθήμενος κατὰ τοῦ ἀδελφοῦ σου κατελάλεις καὶ κατὰ τοῦ υἱοῦ τῆς μητρός σου ἐτίθεις σκάνδαλον. ταῦτα ἐποίησας, καὶ ἐσίγησα· ὑπέλαβες ἀνομίαν, ὅτι ἔσομαί σοι ὅμοιος· ἐλέγξω σε καὶ παραστήσω κατὰ πρόσωπόν σου τὰς ἁμαρτίας σου. σύνετε δὴ ταῦτα, οἱ ἐπιλανθανόμενοι τοῦ Θεοῦ, μήποτε ἁρπάσῃ, καὶ οὐ μὴ ᾖ ὁ ρυόμενος(:στον αμαρτωλό και υποκριτή που επαναπαύεται επειδή μελετά και διδάσκει τον νόμο ενώ τον παραβαίνει συστηματικά, είπε ο Θεός: Γιατί παρουσιάζεσαι ως διδάσκαλος του νόμου και τολμάς να διδάσκεις τις εντολές και τα δικαιώματά μου ενώ τα παραβαίνεις; Και γιατί βάζεις στο στόμα σου τη διαθήκη μου και μιλάς γι’ αυτήν χωρίς να την τηρείς; Διδάσκεις τις εντολές μου ενώ μισείς κάθε παιδαγωγία, νουθεσία και καθοδήγηση του νόμου. Και απορρίπτεις στην πράξη τα λόγια μου, ενώ τα πέταξες πίσω σου με περιφρόνηση και έχεις στρέψει τα νώτα σου σ’αυτά. Μόλις έβλεπες κάποιον κλέπτη, έτρεχες κι εσύ μαζί του και γινόσουν συνεργός του στην κλοπή. Και με οποιονδήποτε μοιχό είχες κι εσύ μερίδιο στις ακολασίες του. Το στόμα σου το άφηνες αχαλίνωτο να ξεχειλίζει από κακία και η γλώσσα σου έπλεκε διαρκώς πανούργα και δόλια σχέδια, για να παγιδεύσει και να συκοφαντήσει τον συνάνθρωπό σου. Καθόσουν, σαν να μην είχες τι άλλο να κάνεις, και κατηγορούσες και δυσφημούσες τον συνάδελφό σου, που βγήκε από τα ίδια σπλάχνα της μάνας σου, για να σκοντάψει και να πέσει. Κι ενώ εσύ τα έκανες όλα αυτά, εγώ δεν ύψωσα το ραβδί μου εναντίον σου αλλά σιώπησα μακροθυμώντας. Νόμισες ανόητα και άνομα ότι θα γινόμουν όμοιός σου και ότι θεωρητικά μόνο ενδιαφέρομαι για την αρετή. Θα σε ελέγξω όμως για τις αμαρτίες σου, θα σε διαπομπεύσω και θα αποκαλύψω δημοσίως μπροστά στο πρόσωπό σου τις βδελυρές σου αμαρτίες. Βάλτε μυαλό και καταλάβετέ τα αυτά όσοι ξεχνάτε τον Θεό, μη σας αρπάξει στα χέρια Του και κανείς δεν θα μπορεί πια να σας γλιτώσει από Αυτόν)» [Ψαλμ.49,16-22]· όπως τώρα αρπαζόμαστε εμείς και δεν υπάρχει αυτός που θα μας σώσει, δεν υπάρχει αυτός που θα μας βοηθήσει.

    Αλλά δεν έχει ο καθένας μας όλα τα είδη της αμαρτίας που αριθμήθηκαν; Αλλά ο καθένας μας με ένα από αυτά ή και περισσότερα, έχουμε παρεκκλίνει όλοι, έχουμε αχρειωθεί μαζί· μολονότι και το καθένα από αυτά είναι αρκετό να απωθήσει το έλεος του Θεού και να ελκύσει την οργή. Τι ήταν αυτό που κατέστησε τους Ισραηλίτες ανάξιους των θεοχαράκτων πλακών; Δεν ήταν η μέθη; Διότι ο Μωυσής, όταν ανέβηκε στο όρος κρατούσε τεσσαρακονθήμερη νηστεία και μιλούσε στον Θεό υπέρ του γένους του. Γι΄αυτό δέχτηκε αχειροποίητες πλάκες γραμμένες με το δάκτυλο του Θεού, και κατέβαινε έχοντας τη δωρεά προς τους Ισραηλίτες. Μόλις όμως αντιλήφτηκε από μακριά ότι ήσαν μεθυσμένοι, από τον θόρυβο και τις άσεμνες κραυγές, είπε: «εγώ ακούω φωνές μεθυσμένων» και τους έκρινε αναξίους των όσων γίνονταν και είχαν γραφεί ιδιοχείρως από τον Θεό. Τότε συντρίβει τις πλάκες εκείνες, οπλίζει εναντίον τους όσους δεν είχαν σαλεμένο τον νου από τη μέθη και δεν είχαν κατασκευάσει θεό μεθυσμένων, και φονεύει μέσω αυτών πολλές χιλιάδες, και έτσι εξευμενίζει τον Θεό των νηφάλιων.

    Και αφού ανέβηκε πάλι, κατέβασε άλλες πλάκες, γραμμένες μεν με τον ίδιο τρόπο, αλλά όχι όμοιες, διότι ήσαν από την επίγεια ύλη. Αλλά βλέπετε πόσο θανατηφόρο ελάττωμα είναι η μέθη από παλαιά; Πόσης καταδίκης είναι άξια και πώς καθιστά όσους επιδίδονται σε αυτήν αναξίους και των δωρεών από τον Θεό και της παρούσης ζωής; Η μέθη είναι ενυπόστατος δαίμονας, παρεκτροπή των λογισμών, παράλυση σώματος, ζωή χειρότερη από θάνατο, αρχή αποστροφής του Θεού. Το χειρότερο δε κακό είναι ότι είναι αλλοτρίωση και της ζωής που μας έχει υποσχεθεί ο Θεός· διότι λέγει: «οὔτε πλεονέκται οὔτε κλέπται οὔτε μέθυσοι, οὐ λοίδοροι, οὐχ ἅρπαγες βασιλείαν Θεοῦ οὐ κληρονομήσουσι(:ούτε οι πλεονέκτες, ούτε οι κλέφτες, ούτε οι μέθυσοι, ούτε αυτοί που εμπαίζουν και βρίζουν τους άλλους, ούτε οι άρπαγες με κανένα τρόπο δεν θα κληρονομήσουν την βασιλεία  του Θεού)»[Α΄Κορ.6,10].

    Τι επίσης είναι η πορνεία; Εξήλθε ο τότε λαός του Θεού από την Αίγυπτο εντελώς άοπλοι και τους καταδίωκε πλήθος οπλιτών. Καθώς λοιπόν έφθασαν έως τη θάλασσα, οι πρώτοι φεύγοντας, οι δεύτεροι καταδιώκοντας, με τη δύναμη και βουλή του Θεού, και με τη ράβδο και το χέρι του Μωυσή, δικάζει τους δύο εκείνους η θάλασσα· στους πρώτους υποχωρεί, σχισμένη στη μέση και τους δίνει ακίνδυνη διέλευση, τους δε διώκτες, αφού επανήλθε στη θέση της, τους έβγαλε νεκρούς σε εκείνους τους γειτονικούς αιγιαλούς· έτσι τους άοπλους κατέστησε πάνοπλους, αφού σκύλευσαν τους νεκρούς που εξέβρασε η θάλασσα. Έπειτα τι έγινε; Διέρχονται τόπους και χώρες κατοικούμενες και ακατοίκητες αήττητοι, νικώντας όλους εκείνους που τους αντιστάθηκαν. Αλλά όταν υπέπεσαν σε πορνεία, τόσο κατά κράτος νικήθηκαν, ώστε να πεθάνουν αμέσως στον πόλεμο τότε είκοσι τρεις χιλιάδες.

    Γι΄αυτό και ο Παύλος μας λέγει: «μηδὲ πορνεύωμεν, καθώς τινες αὐτῶν ἐπόρνευσαν καὶ ἔπεσον ἐν μιᾷ ἡμέρᾳ εἰκοσιτρεῖς χιλιάδες(:και ούτε να πορνεύουμε όπως μερικοί από αυτούς πόρνευσαν, και ο Θεός τους τιμώρησε και έπεσαν σε μια μέρα νεκροί είκοσι τρείς χιλιάδες)»[Α΄Κορ.10,8].Και αν δεν εξιλέωνε τον Θεό ο Φινεές που από ζήλο με ένα χτύπημα φόνευσε μαζί με την πορνευόμενη εκείνον που διέπραττε την αναισχυντία και αναχαίτισε την πράξη, θα χάνονταν όλο το γένος δοκιμαζόμενο από τη θεία οργή λόγω της παρανομίας της πορνείας[βλ. Αριθ.25,1·: «Καὶ κατέλυσεν Ἰσραὴλ ἐν Σαττείν· καὶ ἐβεβηλώθη ὁ λαὸς ἐκπορνεῦσαι εἰς τὰς θυγατέρας Μωάβ(:ο ισραηλτικός λαός στρατοπέδευσε στην περιοχή Σαττείν. Εκεί όμως μολύνθηκε περιπίπτοντας στο αμάρτημα της πορνείας με τις θυγατέρες των Μωαβιτών)»· και Αριθμ.25,6-18: «Καὶ ἰδοὺ ἄνθρωπος τῶν υἱῶν Ἰσραὴλ ἐλθὼν προσήγαγε τὸν ἀδελφὸν αὐτοῦ πρὸς τὴν Μαδιανῖτιν ἐναντίον Μωυσῆ καὶ ἐναντίον πάσης συναγωγῆς υἱῶν Ἰσραήλ, αὐτοὶ δὲ ἔκλαιον παρὰ τὴν θύραν τῆς σκηνῆς τοῦ μαρτυρίου. καὶ ἰδὼν Φινεὲς υἱὸς Ἐλεάζαρ υἱοῦ Ἀαρὼν τοῦ ἱερέως ἐξανέστη ἐκ μέσου τῆς συναγωγῆς καὶ λαβὼν σειρομάστην ἐν τῇ χειρὶ. εἰσῆλθεν ὀπίσω τοῦ ἀνθρώπου τοῦ Ἰσραηλίτου εἰς τὴν κάμινον καὶ ἀπεκέντησεν ἀμφοτέρους, τόν τε ἄνθρωπον τὸν Ἰσραηλίτην καὶ τὴν γυναῖκα διὰ τῆς μήτρας αὐτῆς· καὶ ἐπαύσατο ἡ πληγὴ ἀπὸ υἱῶν Ἰσραήλ.. καὶ ἐγένοντο οἱ τεθνηκότες ἐν τῇ πληγῇ τέσσαρες καὶ εἴκοσι χιλιάδες. Καὶ ἐλάλησε Κύριος πρὸς Μωυσῆν λέγων· Φινεὲς υἱὸς Ἐλεάζαρ υἱοῦ Ἀαρὼν τοῦ ἱερέως κατέπαυσε τὸν θυμόν μου ἀπὸ υἱῶν Ἰσραὴλ ἐν τῷ ζηλῶσαί μου τὸν ζῆλον ἐν αὐτοῖς, καὶ οὐκ ἐξανήλωσα τοὺς υἱοὺς Ἰσραὴλ ἐν τῷ ζήλῳ μου. οὕτως εἶπον· ἰδοὺ ἐγὼ δίδωμι αὐτῷ διαθήκην εἰρήνης καὶ ἔσται αὐτῷ καὶ τῷ σπέρματι αὐτοῦ μετ᾿ αὐτὸν διαθήκη ἱερατείας αἰωνία, ἀνθ᾿ ὧν ἐζήλωσε τῷ Θεῷ αὐτοῦ καὶ ἐξιλάσατο περὶ τῶν υἱῶν Ἰσραήλ(:αλλά ξαφνικά-και ενώ ο Μωυσής προσπαθούσε να τους κάνει να τους επαναφέρει υποδεικνύοντάς τους τη μετάνοια- ένας Ισραηλίτης ήρθε και οδήγησε τον αδελφό του προς μια γυναίκα Μαδιανίτιδα, για να αμαρτήσει ενώπιον του Μωυσή και ενώπιον όλου του πλήθους των Ισραηλιτών,όταν αυτοί συντετριμμένοι για τις αμαρτίες του λαού έκλαιγαν κοντά στη θύρα της Σκηνής του Μαρτυρίου. Ο Φινεές, γιος του Ελεάζαρ, υιού του αρχιερέα Ααρών, όταν είδε την αναισχυντία αυτή, σηκώθηκε από το μέσο της συναγωγής και αφού πήρε στο χέρι του μια λόγχη ακιδωτή, μπήκε στη σκηνή πίσω από τον Ισραηλίτη στον κοιτώνα του, διαπέρασε με τη λόγχη και τους δύο, τον Ισραηλίτη και τη γυναίκα δια της μήτρας της. Αμέσως έπαυσε η εκ μέρους του Θεού τιμωρία των Ισραηλιτών. Ο αριθμός εκείνων, οι οποίοι φονεύτηκαν κατά την πληγή αυτή έφτασε τις εικοσιτέσσερις χιλιάδες. Μίλησε ο Κύριος προς τον Μωυσή και είπε: “Ο Φινεές, ο γιος του Ελεάζαρ, υιού του αρχιερέως Ααρών, κατέπαυσε τον θυμό μου εναντίον των Ισραηλιτών, διότι με ζήλο ιερό και αγανάκτηση ιερά φόνευσε τους ενόχους και έτσι δεν κατέστρεψα τους Ισραηλίτες επάνω στην ιερή αγανάκτησή μου. Για τη θεάρεστη αυτή διαγωγή του, είπα: ιδού εγώ ο Θεός συνάπτω με αυτόν ένα συμβόλαιο ιδιαίτερης ειρήνης. Υπόσχομαι να δώσω σε αυτόν και στους απογόνους του, έπειτα από αυτόν, παντοτινή την ιεροσύνη, εξαιτίας του γεγονότος ότι έδειξε ζήλο υπέρ εμού του Θεού του και εξιλέωσε απέναντί μου τους Ισραηλίτες από τις αμαρτίες τους”)» ].

    Σε σας επίσης, ότι ενεργείτε αυτό το θεοστυγές πάθος, ποιος δεν το γνωρίζει; Και δεν υπάρχει κανείς να εμποδίσει, σχεδόν ούτε πατέρας παιδί, ούτε αδελφός αδελφό, ούτε φίλος φίλο, ενώ μερικοί και συμπράττουν σε αυτό, αν και ο απόστολος λέγει: «νῦν δὲ ἔγραψα ὑμῖν μὴ συναμίγνυσθαι ἐάν τις ἀδελφὸς ὀνομαζόμενος ᾖ πόρνος ἢ πλεονέκτης ἢ εἰδωλολάτρης ἢ λοίδορος ἢ μέθυσος ἢ ἅρπαξ, τῷ τοιούτῳ μηδὲ συνεσθίειν(:τώρα όμως σας έγραψα να μην συναναστρέφεστε με κάποιον που, ενώ φέρει το όνομα μόνο του αδελφού, στην πραγματικότητα όμως είναι πόρνος ή πλεονέκτης ή ειδωλολάτρης ή υβριστής ή κακόγλωσσος, ή μέθυσος ή άρπαγας. Με τέτοιον χριστιανό δεν πρέπει ούτε να τρώτε μαζί του)»[Α΄Κορ.5,11]· γι΄αυτό είμαστε όλοι άξιοι θανάτου και πανωλεθρίας.

    Και εάν η πορνεία είναι άξια τόσης και τέτοιας καταδίκης, πόσο μάλλον το άγος της μοιχείας; Αυτό το πάθος καταρρίπτει και εξαχρειώνει όχι μόνο ένα άτομο ή δύο, αλλά και οίκους ολόκληρους και περιουσίες ολόκληρες και σωματικές συγγένειες και διαδοχές, αφού πριν από αυτά γεμίσει τις ψυχές με κάθε κακία και πονηρία. Ο φθόνος όμως, που είναι γεννήτορας φόνου, αφού εξαιτίας αυτού αρχικά έλαβε ο άνθρωπος πείρα του θανάτου, καθιστώντας τον Κάιν αδελφοκτόνο, πώς δεν θα έχει ως καταδίκη τον θάνατο και κάτι χειρότερο από θάνατο δικαίως; Και η κλοπή πάλι πόσο παροξύνει τον Θεό; Στην παλαιά εποχή μόνο ο Άχαρ είχε κλέψει[Ιησού Ναυή, 6,18. 7, 1-26] και υπέστη την τιμωρία όλος ο στρατός, έως ότου έπειτα από έρευνα έβγαλαν από τη μέση με λιθοβολισμό τον φταίχτη.

    Και γράφτηκαν όλα αυτά για νουθεσία μας, για να μην περιπίπτουμε στα ίδια αμαρτήματα και στις ίδιες καταδίκες, και έτσι υποβληθούμε σε ακόμη χειρότερες· διότι, αφού αξιωθήκαμε μεγαλύτερη θεία προστασία, είμαστε άξιοι και για μεγαλύτερες τιμωρίες, αν δεν μένουμε ανώτεροι των απαγορευμένων από τον Θεό κακών. «Εἰ γὰρ ὁ δι᾿ ἀγγέλων λαληθεὶς λόγος ἐγένετο βέβαιος, καὶ πᾶσα παράβασις καὶ παρακοὴ ἔλαβεν ἔνδικον μισθαποδοσίαν, πῶς ἡμεῖς ἐκφευξόμεθα (:και αλίμονό μας εάν πέσουμε έξω· διότι, εάν ο νόμος που ανήγγειλε ο Θεός στον Μωυσή διαμέσου αγγέλων αποδείχτηκε έγκυρος και ισχυρός, και κάθε παράβασή του και παρακοή τιμωρήθηκε δίκαια με την ανάλογη τιμωρία, πώς εμείς θα ξεφύγουμε την τιμωρία)», λέγει ο απόστολος, «τηλικαύτης ἀμελήσαντες σωτηρίας;(: εάν αμελήσουμε μια τόσο μεγάλη και σπουδαία σωτηρία;)·  ἥτις ἀρχὴν λαβοῦσα λαλεῖσθαι διὰ τοῦ Κυρίου, ὑπὸ τῶν ἀκουσάντων εἰς ἡμᾶς ἐβεβαιώθη συνεπιμαρτυροῦντος τοῦ Θεοῦ σημείοις τε καὶ τέρασι καὶ ποικίλαις δυνάμεσι καὶ Πνεύματος Ἁγίου μερισμοῖς κατὰ τὴν αὐτοῦ θέλησιν(:τη σωτηρία αυτή δεν μας τη γνωστοποίησαν κάποιοι άγγελοι, όπως έγινε στον νόμο, αλλά αφού άρχισε να την κηρύττει ο ίδιος ο Κύριος, μας την παρέδωσαν ως αληθινή και αξιόπιστη οι άγιοι Απόστολοι που την άκουσαν κατευθείαν από το στόμα του Κυρίου. και μαζί με τη μαρτυρία των Αποστόλων πρόσθεσε τη μαρτυρία Του και ο ίδιος ο Θεός. Αυτός επιβεβαίωνε το κήρυγμα των Αποστόλων με θαύματα και καταπληκτικά έργα και ποικίλες υπερφυσικές δυνάμεις και θεία χαρίσματα, τα οποία το Άγιο Πνεύμα διαμοίραζε στους πιστούς σύμφωνα με το θέλημά Του)» [Εβρ.2,2-4].

    Γι’αυτό ο Ανανίας και η Σαπφείρα, που διενήργησαν την κλοπή όχι σε ξένα πράγματα, αλλά στα δικά τους, θανατώνονται εξαιτίας του ψεύδους που συνυπάρχει πάντοτε με την κλοπή από τον Πέτρο με ένα του λόγο[Πράξ.5,1-11], μάλλον δε από τον Θεό, προς τον Οποίο λέγει ο προφήτης Δαβίδ: «ἐμίσησας πάντας τοὺς ἐργαζομένους τὴν ἀνομίαν· ἀπολεῖς πάντας τοὺς λαλοῦντας τὸ ψεῦδος(:μισείς όλους εκείνους που διαπράττουν συστηματικά την ανομία και αμαρτία. Θα εξολοθρεύσεις όλους εκείνους που χωρίς ίχνος ευσυνειδησίας και ντροπής λένε ψέματα και τα διαδίδουν)»[Ψαλμ.5,6-7]. Ο δε Παύλος παραδίδει στον Σατανά εκείνον που πόρνευσε στην Κόρινθο και παραγγέλλει γράφοντας προς τους Κορινθίους: «τῷ τοιούτῳ μηδὲ συνεσθίειν(:με τέτοιον άνθρωπο δεν πρέπει ούτε να τρώτε μαζί του)» [Α΄Κορ.5,11]. Και δεν του απέδωσε οριστικά την αγάπη, έως ότου εκείνος, αφού απομακρύνθηκε από την πονηρή πράξη, έδειξε τη μετάνοια με έργα.

    Προς τον πλεονέκτη επίσης που, όταν ευφόρησαν τα κτήματά του, δεν μεταδίδει στους απόρους αλλά διευρύνει τις αποθήκες, τι λέγει ο Κύριος στα ευαγγέλια; «Ἆφρον, ταύτῃ τῇ νυκτὶ τὴν ψυχήν σου ἀπαιτοῦσιν ἀπὸ σοῦ· ἃ δὲ ἡτοίμασας τίνι ἔσται;(:άμυαλε και ανόητε άνθρωπε, που στήριξες την ευτυχία σου μόνο στις απολαύσεις της κοιλιάς και νόμισες ότι η μακροζωία σου εξαρτιόταν από τα πλούτη σου και όχι από Εμένα˙ τη νύχτα αυτή, που εδώ και πολύ καιρό ονειρευόσουν ως νύχτα ευτυχίας και νόμιζες ότι θα άρχιζε από δω και πέρα η αναπαυτική και απολαυστική ζωή σου, οι φοβεροί δαίμονες απαιτούν να πάρουν την ψυχή σου. Σε λίγο θα πεθάνεις. Αυτά λοιπόν που ετοίμασες και αποθήκευσες σε ποιον θα ανήκουν και σε ποιους κληρονόμους θα περιέλθουν;)»[Λουκά 12,20]. Και για να μη νομίσει κανείς ότι η απόφαση αυτή είναι εναντίον ορισμένου ανθρώπου, προσθέτει: «Οὕτως ὁ θησαυρίζων ἑαυτῷ, καὶ μὴ εἰς Θεὸν πλουτῶν(:έτσι θα την πάθει και τέτοιο τέλος θα έχει εκείνος που θησαυρίζει για τον εαυτό του, για να απολαμβάνει εγωιστικά αυτός και μόνο τα αγαθά της γης, και δεν αποταμιεύει με τα έργα της αγάπης στον ουρανό θησαυρούς πνευματικούς. Μόνο σε αυτούς τους θησαυρούς ευαρεστείται ο Θεός)»[Λουκά 12,21].

    Και όμως εκείνος ο πλούσιος δεν πλούτιζε από αδικία· διότι τι αδίκησε εκείνος, αν η χώρα του ευφόρησε; Αλλά όμως για το γεγονός ότι δεν χρησιμοποίησε καλώς την αφθονία που του προσφέρθηκε από τον Θεό, ούτε πλούτισε κατά Θεόν δια της μεταδόσεως, έγινε άξιος θανάτου χωρίς να κερδίσει τίποτε από τον πλούτο. Μερικοί όμως από μας έχουν στα σπίτια τους όχι μόνο τα δικαίως αποκτηθέντα, αλλά τα αρπάγματα από τους φτωχούς, αγαπώντας την πλεονεξία, τη δεύτερη κατά τον Παύλο ειδωλολατρία, πάσχοντας από φιλαργυρία, την αιτία όλων των κακών. Και όχι μόνο οι άρχοντές μας, αλλά και οι άνθρωποι της αγοράς· πραγματικά πόσα επιζήμια μηχανεύονται για τους πελάτες οι κάπηλοί μας και οι άλλοι έμποροι, που όταν μπορούν δεν χρησιμοποιούν σωστά, ούτε μέτρα, ούτε σταθμά;

      Γι’ αυτά και τα παρόμοια παιδευόμαστε και θα παιδευτούμε ακόμη· διότι τη μεν διάλυση των προσβολών ποθούμε και ζητούμε, τα πταίσματα όμως για τα οποία παιδευόμαστε τα αυξάνουμε. Θέλετε να μάθετε πόσο κακό είναι η πλεονεξία; Θα το γνωρίσετε από την πληγή που μας ταλαιπωρεί τελευταία. Διότι ένα από τα στοιχεία του σώματος, το αίμα, αφού πλεονέκτησε, επιφέρει τον θάνατο, όπως βλέπετε σε όσους πεθαίνουν. Όπως λοιπόν η πλεονεξία στο σώμα διαφθείρει το σώμα, έτσι και η πλεονεξία στην ψυχή διαφθείρει και θανατώνει την ψυχή, εκδιώκοντας από αυτήν τη χάρη του Θεού που είναι θειότερη ζωή. Καθ προκαταλαμβάνει πάντοτε ο τέτοιος θάνατος της ψυχής τον από την εγκατάλειψη του Θεού προκαλούμενο στο σώμα θάνατο, επειδή και στην αρχή ο θάνατος εισήλθε στον κόσμο από την αμαρτία και την αθέτηση της θείας εντολής, δεν πέθανε όμως ο άνθρωπος αμέσως μετά την παράβαση, διότι ο Θεός του παρείχε καιρό μετανοίας.

   Θα μπορούσε επίσης και όλους τους ανθρώπους να τους παραγάγει μαζί εκ μη όντων αφού και τους Αγγέλους, τους Αρχαγγέλους, τις Αρχές, τις Δυνάμεις, τις Εξουσίες, τις κυριότητες, τα Χερουβείμ, τα Σεραφείμ, τους υψίστους Θρόνους, ενόησε μόνο και το εννόημα πραγματοποιήθηκε αμέσως και παρήχθησαν όλοι μαζί. Θα μπορούσε λοιπόν σε μία ροπή καιρού να κατασκευάσει και το γένος όλων των ανθρώπων· και να τους απαλείψει πάλι από τη γη δια του θανάτου σε ένα συγκεκριμένο χρόνο, όπως έπραξε και κατά τον κατακλυσμό, αφού διεφύλαξε μόνο τον Νώε με τα παιδιά του για τη γένεση της δεύτερης γενεάς. Αλλά από φιλανθρωπία δεν το θέλησε.

     Οικονόμησε τα πράγματα έτσι ώστε ο καθένας μας να βλέπει σε άλλον, μάλλον δε σε πολλούς άλλους συγγενείς κατά το αίμα ή μη συγγενείς, τον θάνατο που πρόκειται αναπόφευκτα να τον καταλάβει. Έτσι με τη θέα του οδηγούμαστε σε μετάνοια και σε μελέτη των μετά τον θάνατο. Επειδή όμως τώρα μας βλέπει να ζούμε εντελώς αμετανόητοι και να μη φροντίζουμε καθόλου για τα μέλλοντα, επιφέρει δικαίως σε όλους σχεδόν μαζί τον θάνατο, μη ανεχόμενος να ζούμε για κακό και για παράταση της αμαρτίας. Και αυτός είναι η τελευταία εδώ πληγή κατά των αμαρτανόντων, όπως διδαχτήκαμε από τις αιγυπτιακές πληγές.

   Είναι λοιπόν δυνατό να καταλάβω και από τον τρόπο αυτής της δικαίας τιμωρίας πόσο αμαρτήσαμε στον Θεό. Όταν παιδεύει ο άνθρωπος, είναι δυνατό και χωρίς εύλογη αιτία και εξαιτίας μικρής αμαρτίας ο φταίχτης να υποστεί μεγάλη τιμωρία λόγω της ακρισίας ή της σκληρότητας του τιμωρού· η υψίστη όμως φιλανθρωπία δεν είναι δυνατό να κινηθεί προς τόσο μεγάλο θυμό και προς τόσο ευρεία επαγωγή θανατηφόρων πληγών, αν δεν διαπράξουμε μεγάλες αμαρτίες και αν αμαρτάνοντας, δεν μένουμε αμετανόητοι.

    Ας αντιληφθούμε λοιπόν, αδελφοί, και από αυτό το πλήθος και το μέγεθος των αμαρτημάτων μας, ας επιστραφεί ο καθένας από τα σαρκικά του φρονήματα και ας στραφεί προς τον Κύριο. Ας μετανοήσουμε από ψυχή, ας απομακρυνθούμε από την πονηρή συνήθεια και την εφάμαρτη γνώμη, για να σταματήσουμε τη θεία οργή και να τη μετατρέψουμε σε έλεος. Ας γιατρέψουμε την κακία μας, για να μην καταστραφούμε από την κακία. Ας μιμηθούμε όχι όσους διεφθάρησαν στον κατακλυσμό, αλλά όσους διασώθηκαν στη Νινευί από τη μετάνοια. Εκείνοι, αν και δεν μπορούσαν τότε να αντιληφθούν τη θεία φιλανθρωπία από πολλά παραδείγματα, όμως ανεβόησαν συντόνως προς τον Θεό και αποστράφηκαν όλοι από τον πονηρό δρόμο τους και από τις άδικες πράξεις τους λέγοντας: «Τίς οἶδεν εἰ μετανοήσει ὁ Θεὸς καὶ ἀποστρέψει ἐξ ὀργῆς θυμοῦ αὐτοῦ καὶ οὐ μὴ ἀπολώμεθα;(:ποιος ξέρει μήπως αλλάξει απόφαση ο Θεός και απομακρύνει τον θυμό και την οργή Του και δεν καταστραφούμε;)»[Ιωνά 3,9]. Εμείς και από πολλούς άλλους μάθαμε και από εκείνους τους ίδιους ότι «εἶδεν ὁ Θεὸς τὰ ἔργα αὐτῶν, ὅτι ἀπέστρεψαν ἀπὸ τῶν ὁδῶν αὐτῶν τῶν πονηρῶν, καὶ μετενόησεν ὁ Θεὸς ἐπὶ τῇ κακίᾳ, ᾗ ἐλάλησε τοῦ ποιῆσαι αὐτοῖς, καὶ οὐκ ἐποίησε(:είδε ο Θεός τα έργα τους και την ειλικρινή μετάνοιά τους, ότι δηλαδή πήραν την απόφαση και απομακρύνθηκαν από τους αμαρτωλούς δρόμους της ζωή τους, και άλλαξε ο Θεός απόφαση για την τιμωρία, την οποία είχε αναγγείλει ότι θα αποστείλει εναντίον τους, και δεν την πραγματοποίησε)»[Ιωνά 3,10].

     Αλλά εκεί μεν αυτός που κήρυττε και απειλούσε ήταν ο Ιωνάς, που μάλιστα, το χειρότερο, ούτε καν προσείλκυε, ούτε υποσχόταν συμπάθεια· ήταν ο Ιωνάς που κατέβηκε από την Ιουδαία στην Ιόππη και από αυτήν την τρικυμία της θάλασσας, όπου, αφού καταπόθηκε από κήτος, εκδόθηκε σε τρεις μέρες προς τη Νινευί και κήρυττε. Πόσο περισσότερο λοιπόν από τον Ιωνά υπάρχει εδώ; Διότι ο ίδιος ο προαιώνιος Λόγος του Θεού, του Οποίου τύπος ήταν ο Ιωνάς, κατήλθε από τους ουρανούς, όπως εκείνος στην Ιόππη, Αυτός στη γη, και αφού παραδόθηκε στους πειρασμούς και στα πάθη, όπως εκείνος στα κύματα, κατήλθε δια του θανάτου στα κατώτατα σημεία της γης, αφού καταπόθηκε από τον άδη, όπως εκείνος από το κήτος· και αφού αναστήθηκε από εκεί σε τρεις ημέρες, επαγγέλθηκε ουράνια βασιλεία σε όσους μετανοούσαν και αποσαφήνισε και κήρυξε σε όλους τα έργα της μετανοίας, που επειδή εμείς τα αθετούμε και δικαίως παραδιδόμαστε στον χαλεπό θάνατο.

     Είναι λοιπόν φοβερό πράγμα ο θάνατος, είτε επερχόμενος, είτε αναμενόμενος, αλλά είναι πολύ φοβερότερο το να μην επιστρέφουμε από τις αμαρτίες μας· διότι τούτο εδώ μεν αυξάνει την τιμωρία, και έπειτα από εδώ παραπέμπει στα ατελείωτα κολαστήρια, που είθε να μη λάβει κανείς μας πείρα αυτών. Αν δηλαδή τα εδώ δεινά φαίνονται αφόρητα, ενώ παρέρχονται και μόνο το σώμα εγγίζουν, τι είναι εκείνα, που μαζί με το σώμα τιμωρούν και την ψυχή και δεν παρουσιάζουν ποτέ προσδοκία απαλλαγής; Αλλά ας μετανοήσουμε εμείς, αδελφοί, και ας επιστρέψουμε δείχνοντας τη μετάνοια με έργα και λόγια, και ας προσπέσουμε στον Θεό με συντετριμμένη καρδιά, λέγοντας προς Αυτόν: «Κύριε, να μη μας ελέγξεις στον θυμό Σου, μήτε να μας παιδεύσεις στην οργή Σου»[βλ.Ψαλμ.37,1: «Κύριε, μὴ τῷ θυμῷ σου ἐλέγξῃς με, μηδὲ τῇ ὀργῇ σου παιδεύσῃς με»], «αλλά μεταχειρίσου μας σύμφωνα με το έλεός σου και όχι όπως αξίζουμε· όπως δηλαδή είναι η μεγαλοσύνη Σου, έτσι και το έλεός Σου». Αυτός είναι κοντά σε εκείνους που την επικαλούνται, αν φωνάζουν όχι μόνο με τα στόματα, αλλά και με τη διάνοια, επιστρέφοντας προς αυτόν με τα έργα και τις ασχολίες τους.

      Διότι: «ἐπιστρέψατε πρός με, λέγει Κύριος τῶν δυνάμεων, καὶ ἐπιστραφήσομαι πρὸς ὑμᾶς (:”επιστρέψτε μετανοώντας προς εμένα”, λέγει ο Κύριος των δυνάμεων, “και εγώ θα επιστρέψω με καλοσύνη και ευμένεια προς εσάς και δεν πρόκειται να θυμάμαι πλέον τις αμαρτίες σας”)»[Ζαχ.1,3], εάν εμείς πάντως ή αποφύγουμε αυτές ανεπιστρεπτί ή εξιλεώσουμε τον Θεό με την εξομολόγηση και τη μετάνοια με έργα που ισοσταθμίζουν τα παραπτώματά μας, εξευμενίζοντάς Τον απέναντι σε μας με την ενεργό ταπείνωση. Έτσι θα μπορέσουμε, με την ανοχή της φιλανθρωπίας του Θεού που αναπληρώνει τις ελλείψεις μας, να απαλλαγούμε τώρα μεν από αυτήν τη θεία οργή και από αυτόν τον πρόωρο και γενικό θάνατο και την πανωλεθρία που προκαλείται μέσω αυτού, σε δόξα του μόνου ζωοδότη Χριστού· στον Οποίο πρέπει δόξα, κράτος, τιμή και προσκύνηση μαζί με τον άναρχο Πατέρα Του και το ζωοποιό Πνεύμα, τώρα και πάντοτε και στον αιώνα του αιώνος. Γένοιτο.

            ΠΡΟΣ ΔΟΞΑΝ ΤΟΥ ΑΓΙΟΥ ΤΡΙΑΔΙΚΟΥ ΘΕΟΥ,

                   επιμέλεια κειμένου: Ελένη Λιναρδάκη, φιλόλογος

ΠΗΓΕΣ:

• Αγίου Γρηγορίου του Παλαμά Άπαντα τα έργα, Δέκα ομιλίες, ομιλία ΛΘ΄,πατερικές εκδόσεις «Γρηγόριος ο Παλαμάς»(ΕΠΕ), εκδ. οίκος «Το Βυζάντιον», Θεσσαλονίκη 1985, τόμος 10, σελίδες 490-509.

• Π. Τρεμπέλα, Η Καινή Διαθήκη με σύντομη ερμηνεία (απόδοση στην κοινή νεοελληνική), εκδόσεις αδελφότητος θεολόγων «Ο Σωτήρ», έκδοση τέταρτη, Αθήνα 2014.

• Η Καινή Διαθήκη, Κείμενον και ερμηνευτική απόδοσις υπό Ιωάννου Κολιτσάρα, εκδόσεις αδελφότητος θεολόγων «Η Ζωή», έκδοση τριακοστή τρίτη, Αθήνα 2009.

• Η Παλαιά Διαθήκη κατά τους εβδομήκοντα, Κείμενον και σύντομος απόδοσις του νοήματος υπό Ιωάννου Κολιτσάρα, εκδόσεις αδελφότητος θεολόγων «Η Ζωή», έκδοση τέταρτη, Αθήνα 2005.

• Π.Τρεμπέλα, Το Ψαλτήριον με σύντομη ερμηνεία(απόδοση στην κοινή νεοελληνική), εκδόσεις αδελφότητος θεολόγων «Ο Σωτήρ», έκδοση τρίτη, Αθήνα 2016.

Η ΠΑΡΟΥΣΙΑ ΤΟΥ ΑΓΙΟΥ ΓΡΗΓΟΡΙΟΥ ΤΟΥ ΠΑΛΑΜΑ ΣΤΟ ΣΥΓΧΡΟΝΟ ΚΟΣΜΟ

Όταν στην εκκλησία μας δεχόμαστε συχνά επισκέψεις σχολείων με μικρά ή μεγαλύτερα παιδιά και μας ζητείται να πούμε κάτι από αυτά που μας δίδαξε ο Άγιος Γρηγόριος ο Παλαμάς, συνήθως ξεκινάμε με ένα ερώτημα:
- Παιδιά αισθανθήκατε κάποτε την ανάγκη να νοιώσετε μέσα σας και να δείτε το Θεό;
- Ναί, απαντούν σχεδόν όλα με μια φωνή.
- Λοιπόν, αυτό που θέλετε και επιθυμείτε εσείς είναι το ίδιο με αυτό που ήθελε και ο Άγιος Γρηγόριος ο Παλαμάς. Και επειδή ήταν άνθρωπος που δεν φοβόταν τον αγώνα και την προσπάθεια για να δεί και να αισθανθεί μέσα του το καλό που ζητούσε, έκανε ότι περισσότερο μπορούσε γι αυτό, πρίν από 700 περίπου χρόνια εδώ στην περιοχή μας. Πρώτα στο Άγιον Όρος, πολύ νέος μοναχός, αργότερα στη Σκήτη της Βεροίας μέσα σε μια σπηλιά για χρόνια και στο τέλος εδώ στη Θεσσαλονίκη μας όταν έγινε Αρχιεπίσκοπος της πόλης. Το έργο του ήταν η ασταμάτητη προσευχή στον Ιησού Χριστό και την Παναγία μας, για να του φωτίσουν το σκοτάδι που ένοιωθε μέσα του και να δεί το φώς που οδηγεί τον άνθρωπο στη γνώση της αλήθειας.

Με την αληθινή του μετάνοια, τον ασταμάτητο αγώνα, την άσκηση, τη νηστεία και την προσευχή απόκτησε ο Άγιος Γρηγόριος την υψηλότερη γνώση και εμπειρία που μπορεί να έχει ο άνθρωπος σ’ αυτό τον κόσμο. Αισθάνθηκε την παρουσία του Θεού. Ένοιωσε και είδε φανερά αυτή τη δυνατότητα που έχουμε όλοι, αν το θελήσουμε φυσικά, να ζούμε μέσα στο βάθος της υπάρξεως μας την αίσθηση της παρουσίαςτου Θεού. Το πιο σημαντικό από όλα όσα μας δίδαξε ο Άγιος Γρηγόριος, είναι το ότι ο Θεός έρχεται μέσα μας, εφ’όσον έχουμε τις κατάλληλες προϋποθέσεις ταπεινώσεως, μετανοίας και πνευματικού αγώνα. Μπαίνει τότε μέσα μας με μια αόρατη δύναμη, που βγαίνει από τον ίδιο τον εαυτό Του. Αυτή η δύναμη, είναι η ενέργεια του Θεού, που είναι άκτιστη και πάνω από τη δυνατότητα του ανθρώπου να την κατανοήσει με το μυαλό του.

Αυτή η ενέργεια βγαίνει ασταμάτητα από το Θεό Πατέρα το πρώτο πρόσωπο της Αγίας Τριάδος, όπως οι ακτίνες φωτός και η ζέστη βγαίνουν από τον ήλιο. Νοιώθουμε τη ζέστη, όπως λέει ο Άγιος, φωτιζόμαστε και ζούμε χάρις στον ήλιο, αλλά δεν μπορούμε να καταλάβουμε πώς υπάρχει ούτε και μπορούμε να τον πλησιάσουμε περισσότερο γιατί θα καούμε. Αυτή η ενέργεια του Θεού είναι μέσα σ’αυτό που λέμε στην προσευχή μας: Βασιλεύ ουράνιε, το πνεύμα της αληθείας, ο πανταχού παρών και τα πάντα πληρών. Η ενέργεια του Θεού λοιπόν συγκρατεί, γεμίζει και αγιάζει όλη την κτίση και τον κάθε άνθρωπο, εφ’όσον βέβαια ο ίδιος το θελήσει και το πιστέψει. Αυτά βέβαια είναι μεγάλα πράγματα και ξεπερνούν την δυνατότητα που έχουμε να τα κατανοήσουμε. Ο μακαριστός Μητροπολίτης Φλωρίνης Αυγουστίνος Καντιώτης ονόμασε γι’ αυτό τον Άγιο Γρηγόριοτον Παλαμά «αστροναύτη του πνεύματος». Γιατί πράγματι στα έργα του, όσα είπε και έγραψε υπάρχουν οι μεγαλύτερες αλήθειες για το Θεό, αλλά μπορεί να τις πλησιάζει κανείς με απλότητα καρδιάς, με την πίστη μικρού παιδιού και να μπορέσει να νοιώσει στη συνέχεια τα αποτελέσματα τους μέσα του με διαρκή αγώνα προσευχής, ταπεινώσεως και μετανοίας.

Μιλώντας ο Άγιος από εμπειρία προσωπική για την γνώση του Θεού από τον άνθρωπο λέει μεταξύ άλλων τα εξής: «Μέσα σε όλα αυτά που σας λέω βρίσκεται η αληθινή σοφία και η σωτήρια γνώση που προξενεί στον άνθρωπο την ουράνια μακαριότητα… ποιοι Σωκράτες και Αριστοτέλεις και Πλάτωνες μπόρεσαν να κατανοήσουν αυτή την ουράνια σοφία με λογικές μεθόδους και μαθηματικές αποδείξεις; Υπερέχει ασύγκριτα κάθε γνώση αυτή η αληθινή και υπερκόσμια σοφία και διδασκαλία του πνεύματος, Το να γνωρίσουμε όμως τον αληθινό Θεό, είναι ασυγκρίτως ανώτερο από την φιλοσοφία των Ελλήνων. Αν αισθανθούμε ποιά θέση έχει ο άνθρωπος κοντά στο Θεό, και ότι μονάχα αυτός ο άνθρωπος κτίστηκε σύμφωνα με την εικόνα του πλάστη και μπορεί να βλέπει προς εκείνον, αγαπούμε τον Θεό τότε και επιθυμούμε να στραφούμε προς αυτόν με πίστη. Έτσι μονάχα μπορούμε να συντηρούμε μέσα μας την αληθινή καλλονή. Τότε ο άνθρωπος όλα τα άλλα τα θεωρεί κατώτερα και πολλές φορές άχρηστα.

Η αλαζονεία του ανθρώπου όμως, πολλές φορές, τον απομακρύνει από την πραγματική αλήθεια. Εμείς οι χριστιανοί, είναι δυνατό όχι μονάχα να γνωρίσουμε το Θεό και τον εαυτό μας, αλλά και να αισθανθούμε την ασθένεια μας και να προσπαθήσουμε να τη θεραπεύσουμε με τη χάρη του Θεού. Αυτό είναι ασυγκρίτως ανώτερο από κάθε γνώση και έρευνα. Γιατί ο άνθρωπος που γνωρίζει την ασθένεια του μαθαίνει από πού θα μπορούσε να μπεί στη σωτηρία του Θεού και να αγγίξει το φώς της γνώσεως (Η Γέννηση σου Χριστέ ο Θεός ημών ανέτειλε τω κόσμω το φώς το της γνώσεως… ψάλουμε στα Χριστούγεννα) .Τότε ο καθένας μας ξέρει από πού μπορεί να πάρει την αληθινή σοφία μέσα του, που παραμένει ακατάλυτη και ανεπηρέαστη από τη φθορά του κόσμου. Κάθε λογική φύση έχει ουσία και ζωή αλλά και ενέργεια η οποία ζωοποιεί το σώμα. Η νοερή φύση των αγγέλων δεν έχει αυτή την ενέργεια. Γιατί δεν έλαβαν οι άγγελοι από το Θεό σώμα από τη γή και δεν πήραν τη ζωοποιό δύναμη που πήρε το σώμα του ανθρώπου. Τα ζώα έχουν σώμα αλλά δεν έχουν τη Θεία ενέργεια. Όταν πεθάνουν τελειώνει και η ζωή τους . Η ψυχή του καθενός από τους ανθρώπους είναι μέσα στο ζωντανό σώμα αλλά έχει και ζωοποιό ενέργεια και ουσία. Γι’αυτό ακριβώς όταν διαλύεται το σώμα του ανθρώπου με τον θάνατο, η ενέργεια του Θεού δεν διαλύεται μαζί του γιατί είναι πνοή του Θεού και έχει ζωή αιώνια.Μέσα στο πνεύμα αυτό ο άγιος Ιουστίνος Πόποβιτς είπε :<< Ο άνθρωπος με τον Χριστό είναι καταδικασμένος να είναι αθάνατος>>.

Γι’αυτό ακριβώς ο Υιός του Θεού γίνεται άνθρωπος ώστε να γνωρίσουμε μέσα από αυτόν την αλήθεια του Θεού και να ζήσουμε και εμείς την κοινωνία μαζί του. Ο Ιησούς Χριστός μας έδειξε ποιός είναι ο Πατέρας και ποιο είναι το πνεύμα το Άγιο, το πνεύμα της αληθείας που εκπορεύεται από τον Πατέρα. Δεν υπάρχει τίποτε πιο άδικο και πιο ολέθριο από το να μη θέλει κανείς να θυμάται, να αισθάνεται και να αγαπά αυτόν που τον έκτισε. Είναι ταυτόχρονα έμφυτη στον άνθρωπο η δύναμη της γνώσεως, της αλήθειας και της αγάπης. Ο χειρότερος εχθρός της ψυχής μας, ο άγγελος βέβαια της πονηρίας, προσπαθεί να υποβάλει στον καθένα μας με συγκαλυμμένο τρόπο (για να μην καταλαβαίνουμε) το πνεύμα της απείθειας. Ο Άγιος Θεός είναι ζωντανή αγαθότητα και ζωοποιεί τα πάντα. Αυτός, ο διάβολος, είναι κακία νεκρή και νεκρώνει τα πάντα. Είναι αντίθετος με το Θεό και φανερά εχθρός του Θεού .Μέσα στη κακία του ο διάβολος παραμένει αθάνατος, γιατί ο Θεός τον τίμησε πρίν από τη πτώση με αυτεξουσιότητα. Η επιθυμία του είναι να εργάζεται  εναντίον του κάθε ανθρώπου για να τον κάνει να χάσει τη σχέση του με τον Θεό. Με δόλο προσφέρει γι’ αυτό το σκοπό απλόχερα κάθε δικαιολογία στον άνθρωπο για να μείνει μακριά από τον Θεό, να οδηγηθεί στην πλάνη και να παραβλέψει σαν άχρηστη ή ανεφάρμοστη την εντολή του Θεού. Κάνει αγώνα ώστε να αντιταχθεί ο άνθρωπος στο Θείο και να πράξει τα αντίθετα, γιατί γνωρίζει ότι έτσι θα κατορθώσει να κάνει τον άνθρωπο κοινωνό της αποστασίας και του σκότους και της νεκρώσεως που έχει ο ίδιος. Τότε υπάρχει ένας δρόμος για την ψυχή του ανθρώπου: Η μετάνοια. Αν δεν συμβεί αυτό, και δεν ζήσει ο άνθρωπος έτσι με την ψυχή συνεσταλμένη και πενθούσα, αν δεν αποφασίσει να περάσει από το στενό και θλιμμένο δρόμο της επιστροφής και συνεχίσει να διαχέεται μέσα στον κόσμο και να ρίχνει τον εαυτό του στις ηδονές , σπαταλάει τις δυνάμεις του και πεθαίνει πνευματικά, ενώ είναι σωματικά ζωντανός. Φυσικό αποτέλεσμα είναι η αυτονόμηση του ανθρώπου αλλά και η πορεία προς τον εσωτερικό και αιώνιο θάνατο. Χρειάζεται τότε η ειλικρινής μετάνοια για να αποκτήσει ο άνθρωπος τη ζωή που προέρχεται από τη σωστή σχέση του με το Θεό. Είναι πάντοτε ανάγκη να κρίνουμε την επιλογή μας από τα αποτελέσματα. Και να μην ξεχνούμε ότι όποια και αν είναι η πνευματική μας κατάσταση δίνει ο Θεός για τον καθένα μας την ευκαιρία της μετάνοιας, που παρηγορεί τη ψυχή από τη λύπη του πνευματικού θανάτου. Κατέβηκε ο Θεός εδώ στη γή από υπερβολή φιλανθρωπίας και αγαθότητας και αγάπη ελεήμονα για τον καθένα μας για να μας συναντήσει. Έγινε άνθρωπος σαν κι εμάς, χωρίς αμαρτία όμως, και μπόρεσε έτσι να ξαναδώσει στον άνθρωπο τη ζωή και τη σωτηρία. Πρίν από την ενανθρώπιση του Λόγου του Θεού η Βασιλεία των ουρανών ήταν απρόσιτη για μας. Ήταν τόσο μακριά από μας όσο απέχει ο ουρανός από τη γή. Όταν όμως ήρθε σε εμάς ο Χριστός και ενώθηκε με τη φύση μας, πλησίασε σε όλους μας τη Βασιλεια Του. Γι’ αυτό η πρώτη συμβουλή του Ιησού Χριστού και εντολή ταυτόχρονα είναι: «Μετανοείτε γιατί πλησίασε η Βασιλεία των ουρανών». Εδώ αξίζει να προσέξουμε ότι ο Άγιος δεν μας αφήνει κενά στη διδασκαλία του για την εν Χριστώ ζωή. Υπενθυμίζοντας  μας όλα αυτά, και τη φράση του Χριστού: Μετανοείτε, δηλαδή πάντοτε, όχι μια φορά, γιατί ο Χριστός ήξερε την ασθένεια μας και τις πολλές μας πτώσεις στην αμαρτία, ο Άγιος Γρηγόριος μας τονίζει τη φιλανθρωπία του Χριστού για όλους μας και την ευλογία που έχουμε να γινόμαστε πάντοτε δεκτοί από τον Θεό έστω και αν οι πτώσεις μας είναι πολλές. Παντού υπάρχει η σωτηρία και γι’ αυτό αλλού ο Άγιος τονίζει ότι ο Χριστιανός δεν έχει το δικαίωμα να απογοητεύεται ποτέ και για τίποτα, γιατί ο Χριστός είναι πάντοτε έτοιμος να δεχθεί τον καθένα μας και να μας συγχωρήσει. Και μετά τη συγχώρηση και τη συμφιλίωση μας με το Χριστό, μας ανεβάζει στο ύψος της ευλογίας και της θείας χάριτος και των ακτίστωνενεργειών του Θεού που ζωογονούν τον άνθρωπο: «Η θεία χάρις και ενέργεια του Θεού θερμαίνει και φωτίζει και ζωοποιεί και δοξάζει με τη λαμπρότητα της εκείνους στους οποίους βρίσκει τις προϋποθέσεις να εμφανιστεί». Γνωρίζοντας όλους τους προηγούμενους Πατέρες της Εκκλησίας ο Άγιος, και ανακεφαλαιώνοντας τη διδασκαλία τους,επικαλείται συχνά χωρία από τα κείμενα τους για να μας βοηθήσει να αισθανθούμε πιο καθαρά το Θαύμα της εν Χριστώ ζωής. Εδώ λοιπόν αναφέρει ένα χωρίο του Μεγάλου Βασιλείου που γιορτάσαμε στην πρώτη του έτους: «Ο Μέγας Βασίλειος λέει: Ποιές είναι οι ενέργειες του πνεύματος; Είναι απερίγραπτες με λόγια, λόγω του μεγέθους και αναρίθμητες, λόγω του πλήθους. Πώς λοιπόν εμείς θα κατανοήσουμε λογικά αυτά τα μυστήρια που είναι πέρα και πάνω από το χρόνο;», και συνεχίζει με τον Άγιο Ιωάννη τον Χρυσόστομο: «Ο Άγιος Ιωάννης ο Χρυσόστομος είπε: Μία ρανίδα της χάριτος γεμίζει τα πάντα με τη γνώση. Με αυτήν έγιναν τα θαύματα και λύθηκαν και συγχωρέθηκαν τα αμαρτήματα του κόσμου». Εμείς, συνεχίζει ο Άγιος Γρηγόριος, έχουμε τη δυνατότητα από το Θεό να μετέχουμε της ενέργειας Του, και όταν αυτό συμβαίνει, είμαστε παντοδύναμοι. Ομολογούμε ότι ο Υιός του Θεού είναι η ζωή μας και ο ίδιος είναι ζωή για όλη τη κτίση. Είναι αιτία των ζώντων και συντηρεί τα πάντα με τη θεία ενέργεια Του. Οι μαθητές Του στο όρος Θαβώρ δεν είχαν τη δυνατότητα να δούν με τα μάτια τους το θαύμα της μεταμορφώσεως του Χριστού με την εκτυφλωτική του λάμψη και έμειναν κάτω στη γή γονατισμένοι. Αισθάνθηκαν την ώρα εκείνη τη λαμπρότητα της Βασιλείας του Θεού μέσα στο Θεϊκό και απόρρητο φώς. Και επικαλείται εδώ πάλι ο Άγιος τι είπαν για το φώς αυτό οι Άγιοι Γρηγόριος και Βασίλειος «Ο Άγιος Γρηγόριος και ο Άγιος Βασίλειος είπαν για το Θεό: Η Θεότης είναι φώς, όπως εμφανίστηκε στους μαθητές επάνω στο όρος. Είναι και κάλλος νοητό το φώς εκείνο, θεωρητό από μόνους τους Αγίους με τη δύναμη του Θείου πνεύματος. Αυτό το κάλλος του Θείου φωτός είναι η όραση και η απόλαυση των Αγίων στον ατελεύτητο αιώνα».

Τα όσα παραθέσαμε στην αγάπη σας ήταν κάποια αποσπάσματα από τα πολλά που αναφέρει ο Άγιος σε ένα μόνο κεφλάλαιο του βιβλίου «Η εν Χριστώ ζωή κατά τον Άγιο Γρηγόριο τον Παλαμά». Πιστεύω ότι όλοι καταλαβαίνουμε ήδη, για ποιο λόγο διαλέξαμε αυτόν τον τίτλο για το βιβλίο. Θα ήταν καλό να τελειώσουμε τη προσπάθεια μας αυτή για την παρουσίαση και την κατανόηση του πνευματικού θησαυρού που κρύβεται μέσα στα κείμενα αυτά του Αγίου Γρηγορίου του Παλαμά με την τελευταία παράγραφο αυτού του βιβλίου. Δεν διαλέχθηκε ειδικά να είναι αυτή, αλλά ο Άγιος Γρηγόριος  που ήταν πάντοτε και είναι παρών και βοηθός στις φτωχές μας προσπάθειες θέλησε να είναι αυτό το συμπέρασμα που πρέπει να κρατήσουμε για να μυηθούμε στην πνευματική του εμπειρία και να την εφαρμόσουμε κατά το δυνατόν.

Έτσι λοιπόν τα κείμενα τελειώνουν με την παράγραφο αυτή: «Όταν αρχίσει ο νούς να γεύεται τη χρηστότητα του Παναγίου Πνεύματος έρχεται μέσα στον άνθρωπο η αγάπη. Καταξιωμένος του φωτός εκείνου δέχεται το Θείο κάλλος. Μεσιτεύει τότε ο άνθρωπος αγωνιζόμενος ανάμεσα στη θεία χάρη και την παχύτητα της σαρκός και πραγματοποιείται η Θεοειδής έξις. Τότε ο άνθρωπος αισθάνεται ακίνητος ή δυσκίνητος προς την κακία, ενώ ανακαλύπτει μέσα του τα μυστήρια του ουρανού. Από αυτό προέρχονται στους Αγίους και οι ποικίλες θαυματοποιϊες και η διόραση και η προόραση. Βλέπει τότε ο άνθρωπος δηλαδή αυτά που συμβαίνουν κάπου μακριά σαν να είναι παρόντα μπροστά στα μάτια του και προαισθάνεται αυτά που θα συμβούν αργότερα. Η χάρις του Αγίου Πνεύματος επαναφέρει τον άνθρωπο στο αρχαίο και υπέρτατο κάλλος. Σε τόσο μεγάλο ύψος ανεβάζει το μακάριο πένθος και η μετάνοια τους ταπεινούς στην καρδιά και τους πτωχούς στο πνεύμα.

Ο φιλάνθρωπος Θεός να μας βοηθήσει να γνωρίσουμε τον παράκλητο. Να παρηγορηθούμε μέσα μας και να αναπέμψουμε σ’ αυτόν δόξα μαζί με τον άναρχο Πατέρα και τον μονογενή Υιό».

Αρχιμανδρίτης Μεθόδιος Αλεξίου.

Μοναχός Ιωσήφ Καλόθετος ο άξιος συνεργάτης του Αγίου Γρηγορίου του Παλαμά

Μοναχός Ιωσήφ Καλόθετος ο άξιος συνεργάτης του Αγίου Γρηγορίου του Παλαμά

Βασίλειος Γ. Βοξάκης, Θεολόγος καθηγητής

Ο βίος του Ιωσήφ του Καλόθετου

Ο Απόστολος Παύλος κατά τη διάδοση του Ευαγγελίου περιστοιχιζόταν από πιστούς και άοκνους βοηθούς. Έτσι και ο Άγιος Γρηγόριος ο Παλαμάς, της «Ορθοδοξίας ο φωστήρ», κατά τη διάρκεια των ιερών αγώνων του και κατά θεία Πρόνοια είχε τη συνδρομή μιας εκλεκτής ομάδας από άξιους και αφοσιωμένους συνεργάτες μεταξύ των οποίων διακρίθηκε ο μοναχός Ιωσήφ Καλόθετος.

Οι Καλόθετοι υπήρξαν διακεκριμένη και ισχυρή οικογένεια της Βυζαντινής αυτοκρατορίας με συγγενικούς δεσμούς με τις αυτοκρατορικές οικογένειες των Κατακουζηνών, των Κομνηνών και των Παλαιολόγων. Καλόθετους από τον 12ο αιώνα και μετά συναντάμε σε αρκετές ελληνικές περιοχές μεταξύ των οποίων και η Χίος.

Σύμφωνα με τον Αλέξανδρο Ευμορφόπουλο Λαυριώτη, ο μοναχός Ανδρέας Καλόθετος και ο γιος του ιερομόναχος Ιγνάτιος Καλόθετος, στους οποίους είχε δωρηθεί το 1314 από τον Αυτοκράτορα Ανδρόνικο Β΄ η Μονή του Σωτήρος Χριστού στη Βέροια 7, ήταν Χιώτες στην καταγωγή. Μάλιστα ο Ανδρέας Καλόθετος ήταν πατέρας του Λεόντιου Καλοθέτου, του προτελευταίου Βυζαντινού Διοικητή της Χίου.8 Με δεδομένη τη Χίο ως κοινό τόπο καταγωγής όλων των προαναφερθέντων Καλοθέτων είναι πολύ πιθανό, αφού κι ο Ιωσήφ ήταν Καλόθετος και κατά την πιθανότερη εκδοχή Χίος, να ήταν και κοντινός ή μακρινός συγγενής τους. 

Ποιο ήταν το βαπτιστικό όνομα του Ιωσήφ μας είναι άγνωστο, καθώς το όνομα Ιωσήφ είναι το όνομα που έλαβε κατά τη μοναχική του κουρά. Η απόφαση του Καλοθέτου να ακολουθήσει την ισάγγελον μοναχική πολιτεία ήταν ακράδαντη και δεν στάθηκαν ικανά να την αναχαιτίσουν ούτε τα «οικτρά δάκρυα» και οι παρακλήσεις της μητρός του. 

Η συγκίνηση που του προκάλεσε η θλίψη της μητέρας του έμεινε χαραγμένη στην ψυχή του, αφού πολλά χρόνια μετά την αφιέρωσή του στο μοναχικό βίο, και συγκεκριμένα την εποχή που συνέταξε τον Βίον του Αγίου Αθανασίου Πατριάρχου Κωνσταντινουπόλεως, κατέγραψε μέσα σ’ αυτόν και αυτήν την αυτοβιογραφική σημείωση.9 Ο Ιωσήφ όμως, παρά την αγάπη του προς τη μητέρα του, επέλεξε να υπακούσει στο λόγο του Κυρίου: «Ο φιλών πατέρα ή μητέρα υπέρ εμέ ουκ έστι μου άξιος».10 

Ως μοναχός εγκαταβίωσε στο Άγιον Όρος και συγκεκριμένα στη Μονή Εσφιγμένου. Είναι γνωστό ότι ο Άγιος Φιλόθεος Κόκκινος Πατριάρχης Κωνσταντινουπόλεως στον Βίον του Αγίου Γρηγορίου του Παλαμά, που συνέγραψε, αναφέρει ότι ο Άγιος Γρηγόριος υπήρξε για ένα έτος, το 1335, ηγούμενος της Μονής Εσφιγμένου, όπου αναδείχθηκε σε μεγάλο ευεργέτη της Μονής, αλλά και των μοναχών της. 

Συνεπώς ο Ιωσήφ εκεί συνδέθηκε πνευματικά με τον μεγάλο αγωνιστή και υπέρμαχο της Ορθοδοξίας, τον Άγιο Γρηγόριο τον Παλαμά, αν δεν τον είχε ήδη γνωρίσει προτύτερα, καθόσον ο Άγιος Γρηγόριος και προτού μονάσει στη Βέροια, αλλά και επιστρέφοντας από αυτήν το 1331, ασκήτευε σε περιοχές του Άθωνος.11 Πως ήταν δυνατόν να μην ελκύσει την αγνή και καθαρή ψυχή του μοναχού Ιωσήφ μια αγιασμένη και πνευματοφόρος μορφή σαν αυτή του Παλαμά!

Όμως ο Άγιος Γρηγόριος σύντομα παραιτήθηκε από την ηγουμενία της Μονής Εσφιγμένου, ένα αξίωμα που άλλωστε δεν επεδίωξε, αλλά παρακλήθηκε ν’ αναλάβει από τη Σύναξη του Αγίου Όρους λόγω της αγαθής φήμης του. Μετά την παραίτησή του εφησύχαζε και πάλι στο κελλί του Αγίου Σάββα κοντά στη Μονή Μεγίστης Λαύρας.12 

Σε σύντομο χρονικό διάστημα από την παραίτηση του Αγίου Γρηγορίου αποχώρησε από την Εσφιγμένου και ο μοναχός Ιωσήφ Καλόθετος, αλλά και αρκετοί από τους διακόσιους μοναχούς που είχε τότε αυτή η Μονή. Ο λόγος της φυγής του Ιωσήφ δεν κατονομάζεται ρητώς κάπου, αλλά σίγουρα πρέπει να συνδέεται με την ψυχρή στάση της πλειοψηφίας των Εσφιγμενιτών μοναχών που αντιδρούσαν στο ζήλο και την αυστηρή άσκηση που υποδείκνυε ως ηγούμενος ο Άγιος Γρηγόριος.

Το διάστημα των ετών 1336 – 1341 ο μοναχός Ιωσήφ φαίνεται να κινείται μεταξύ Θεσσαλονίκης και Αγίου Όρους. Λίγα χρόνια πριν ο Βαρλαάμ ο Καλαβρός σε συζητήσεις που είχε με Ρωμαιοκαθολικούς στην Κωνσταντινούπολη το 1333, περί εκπορεύσεως του Αγίου Πνεύματος και εκ του Υιού, απέρριψε αυτήν την αιρετική διδασκαλία με το αιτιολογικό ότι είναι αδύνατη η κατανόηση των γινομένων κινήσεων εντός του ακαταλήπτου Θεού. 

Ο Άγιος Γρηγόριος ο Παλαμάς αφενός για να υπεραμυνθεί της Ορθόδοξης διδασκαλίας περί του Αγίου Πνεύματος και παράλληλα να καταδικάσει την ψευδοδιδασκαλία του filioque και αφετέρου για να ελέγξει τα λεγόμενα του Βαρλαάμ έγραψε δυο θεολογικά κείμενα με τίτλο «Λόγοι αποδεικτικοί περί εκπορεύσεως του Αγίου Πνεύματος». 

Σ’ αυτά ο Άγιος Γρηγόριος τονίζει ότι ο Θεός είναι ως προς την ουσία του ακατάληπτος, αλλά καταληπτός με τις άκτιστες ενέργειές Του. Τα σημαντικά αυτά έργα, στα οποία αναλυόταν η Ορθόδοξη διδασκαλία, ο Παλαμάς παρέδωσε στον έμπιστό του μοναχό Ιωσήφ, για να τα μεταφέρει στη Θεσσαλονίκη σε προσφιλή τους πρόσωπα, έτσι ώστε να γίνει το περιεχόμενό τους ευρύτερα γνωστό.

Όταν ο Βαρλαάμ άρχισε να επιτίθεται με δριμύτητα και να λοιδορεί τους Ησυχαστές για τη νοερά προσευχή, υπερασπιστής τους αναδείχθηκε ο Άγιος Γρηγόριος. Κοντά στον μεγάλο αυτό Πατέρα της Εκκλησίας στάθηκε και ο Ιωσήφ Καλόθετος συνδράμοντάς τον με κάθε του δύναμη και ιδίως με τη συγγραφή σχετικών θεολογικών έργων.

Όπως λοιπόν μας διηγείται ο Ιωσήφ στον Έκτο Αντιρρητικό Λόγο του 13, ο Οικουμενικός Πατριάρχης Ιωάννης Καλέκας με επιστολή του ζήτησε από τον Παλαμά και τους συνεργάτες του να έλθουν στην Κωνσταντινούπολη για να διευθετηθεί το θέμα με Σύνοδο. 

Για λόγους άγνωστους σε μας ο Ιωσήφ δεν αναχώρησε μαζί με τον Άγιο Γρηγόριο, αν και βρισκόταν κι εκείνος στη Θεσσαλονίκη. Καθυστέρησε ίσως από κάποια ευθύνη που είχε αναλάβει και μετά εμποδιζόμενος από τις κακές καιρικές συνθήκες των πρώτων χειμερινών μηνών του 1341 αφίχθηκε στη Βασιλεύουσα αργότερα από τον Παλαμά, αλλά έγκαιρα, ώστε να είναι εκεί στη Σύνοδο που έλαβε χώρα στις 10 Ιουνίου του 1341.

Εκεί δικαιώθηκε η Ησυχαστική θεολογία του Αγίου Γρηγορίου του Παλαμά, ηττήθηκε η αίρεση και θριάμβευσε η Ορθοδοξία. Ο αιρεσιάρχης Βαρλαάμ σύντομα τράπηκε σε φυγή προς την Καλαβρία και τον δογματικό χώρο των Ρωμαιοκαθολικών που ουσιαστικά εκπροσωπούσε.14 Σχετικά ο μοναχός Ιωσήφ καταγράφει στο Δεύτερο Λόγο του: «Αλλ’ ο μεν εκ Καλαβρίας (Βαρλαάμ) μη φέρων την πάνδημον εκείνην ήτταν και την εκ της ήττης αισχύνην προσεχώρησε τοις ομοφύλοις Λατίνοις».15

Όμως ο πονηρός ποτέ δεν κουράζεται να πολεμά την Εκκλησία με τις αιρέσεις. Έτσι ανέδειξε νέα όργανά του τον Γρηγόριο Ακίνδυνο κι έπειτα τον Νικηφόρο Γρηγορά, προκειμένου να συνεχίσουν το ημιτελές έργο του Βαρλαάμ, τον οποίο ο Ιωσήφ στο Δεύτερο Λόγο του ονομάζει: «εισηγητή και πρωτουργώ της τοιαύτης κακοδαίμονος πλάνης».16 

Ο Ιωσήφ Καλόθετος συνδεόταν με ειλικρινή φιλία με τον Γρηγόριο Ακίνδυνο και για το λόγο αυτό ένιωσε μεγάλη οδύνη όταν το οικείο αυτό πρόσωπο βρέθηκε στις τάξεις των αιρετικών. Όμως ούτε στιγμή δεν προτίμησε τη φιλία, τη συμπάθεια, την εύνοια και τη δόξα των ανθρώπων που όμως θα τον χώριζαν από την αγάπη του Θεού. 

Συνειδητά αφιέρωσε τον εαυτό του στην καταπολέμηση του κινδύνου που προερχόταν από τη διδασκαλία του Ακινδύνου. Και γιατί όλα αυτά; Γιατί «πίστις τό κινδυνευόμενον», όπως έλεγε και ο ομόφρονας τού Ιωσήφ, Άγιος Γρηγόριος ο Παλαμάς.

Στον πνευματικό αυτό αγώνα υπέρ του Ησυχασμού ανάλωσε τον εαυτό του ο μοναχός Ιωσήφ καταβάλλοντας πολλές φορές βαρύ τίμημα. Όπως το 1344 που ο Λατινόφρονας Πατριάρχης Κωνσταντινουπόλεως Ιωάννης ΙΔ΄ ο Καλέκας μαζί με μερικούς ομόφρονές του επισκόπους, εξέδωσε εντελώς αντικανονικά και άδικα κείμενο αφορισμού του Αγίου Γρηγορίου του Παλαμά, αλλά και των συνεργατών του, μεταξύ των οποίων και του Ιωσήφ Καλοθέτου 16Α. 

Ο καταδικασθείς σε καθαίρεση και αφορισμό, στη Σύνοδο του 1344 από τον Πατριάρχη Κωνσταντινουπόλεως Ιωάννη Καλέκα, Αγιορείτης ιερομόναχος Άγιος Γρηγόριος ο Παλαμάς και ο μαθητής του μοναχός Ιωσήφ ο Καλόθετος απάντησαν στον Πατριάρχη Κωνσταντινουπόλεως Ιωάννη Καλέκα το 1344 (δηλαδή πριν την καθαίρεση αυτού του τελεταίου το 1347) για την καινοτομία στην Ορθόδοξη Πίστη που αφορά τη λατινόφρονη αίρεση της κτιστής Χάριτος. 

Δηλαδή ότι ο τότε Πατριάρχης Ιωάννης Καλέκας, αποδεχόμενος την εν λόγω καινοτομία, ίδρυσε την Νεοφανή Ψευδο-εκκλησία του με τα νεοφανή του δόγματα, και δεν μπορεί να αφορίσει από την Εκκλησία του Χριστού τον Άγιο Γρηγόριο τον Παλαμά και τον μαθητή του μοναχό Ιωσήφ Καλόθετο, οι οποίοι διώχθηκαν από τον Πατριάρχη Καλέκα επειδή παραμένουν στην Εκκλησία των Αποστόλων ως Σώμα Χριστού.

Γράφουν ο Άγιος Γρηγόριος Παλαμάς και ο μαθητής του Ιωσήφ ο Καλοθετός σε ελεύθερη μετάφραση: «Μας λένε όσοι αποκαλούν τους εαυτούς τους και καλούνται από τους άλλους ειδήμονες και ιερούς ότι θα μας κάνουν απόβλητους της Εκκλησίας. 

Από ποιά Εκκλησία θα μας κάνουν απόβλητους; Από Αυτήν των Αποστόλων; Από αυτήν των Ομολογητών; Αφού με αυτούς είμαστε σύμφωνοι. Άρα λοιπόν θα μας εκδιώξουν από την νέα εκκλησία με τα νεοφανή δόγματα. Γιατί που φαίνεται η ευσέβεια σε αυτήν την νεοφανή εκκλησία; Στις απειλές, στους λοιδωρισμούς, στο εναντίον των αγίων στασιακό φρόνημα, στο ψεύδος και στην παραποίηση των Ιερών Κανόνων, στον ισοσκελισμό Αγίων και βεβήλων; 

Η δική μας Εκκλησία, είναι αγνή, καθαρά, ειρηνική, απέχει του οποιοδήποτε φαύλου καί πονηρού καί κάθε κακίας, είναι ἐλευθέρα καί δεν αναμιγνύεται με ρύπους καί σπίλους, πρεσβεύει τά υγιά καί καθαρά καί απειλικρινημένα δόγματα των θεοφόρων ἀνδρῶν. Μόνη κεφαλή δέ της Εκκλησίας είναι ὁ Kύριος ημών Ιησούς Χριστός, μέλη δέ καί μέρη τῆς τοιαύτης Εκκλησίας είναι τό σύστημα καί η σύνοδος των ευσεβών και όχι των αυτοανακηρυχθέντων δεδικαιωμένων. (Από την Ἀναίρεσιν γράμματος Ἰγνατίου Ἀντιοχείας, ΕΠΕ 3, 606 και από Ἰωσήφ Καλοθέτου Συγγράμματα, παρά Δημητρίου Τσάμη, τόμος 1, σελ. 294-296)

Αν και ο αφορισμός του Καλέκα δεν είχε καμιά ουσιαστική πνευματική σημασία, αφού κάθε αιρετικός, όπως αυτός, είχε ήδη από μόνος του αποκοπεί από την "άμπελο" της Εκκλησίας και έτσι δεν μπορούσε να διώξει ζωντανά μέλη της Εκκλησίας, όπως τον Άγιο Γρηγόριο και τους συνεργάτες του. 

Όμως η θεία δίκη πολύ σύντομα το Φεβρουάριο του 1347 εκδηλώθηκε, οπότε δια Συνοδικής αποφάσεως καθαιρέθηκε ο Καλέκας από τον Πατριαρχικό θρόνο που ανάξια κρατούσε και παράλληλα απαλείφθηκε ο αφορισμός εναντίον του Παλαμά και των υπέρ της Ορθοδοξίας συνεργατών του. 

Χαρακτηριστικά ο Συνοδικός τόμος του 1347 αναφέρει: "τον τιμιώτατον ιερομόναχον κυρ Γρηγόριον τον Παλαμάν και τους αυτώ συνάδοντας μοναχούς ασφαλεστάτους της Εκκλησίας και της ευσεβείας προμάχους και προαγωνιστάς και βοηθούς ταύτης αποφαινόμεθα" 16Β.

Όπως ο ίδιος ο Ιωσήφ αναφέρει στο έργο του «Βίος και πολιτεία του Οσίου Πατρός ημών Γρηγορίου…» για ένα χρονικό διάστημα, μάλλον προς το τέλος της ζωής του, διατέλεσε ηγούμενος σε μοναστήρι που όμως δεν κατονομάζει.17 Μέχρι όμως του θανάτου του δεν έπαψε να αγωνίζεται ακούραστα στο πλευρό του Αγίου Γρηγορίου και εναντίον των αιρετικών Βαρλααμιτών, τους οποίους χαρακτήριζε αμετανόητους και εχθρικούς "προς Θεόν και προς τας αυτού αϊδίους ενεργείας"  17Α.

Ο χρόνος της κοιμήσεως του Ιωσήφ Καλοθέτου είναι άγνωστος, σύμφωνα όμως με τον καθηγητή Δημήτριο Τσάμη πρέπει να τοποθετηθεί μετά τον χειμώνα του 1355 – 1356.18

Κατακλείοντας τα βιογραφικά του στοιχεία πρέπει να επισημάνουμε ότι ο Ιωσήφ όχι απλά εκτιμούσε και σεβόταν τον θεολόγο του ακτίστου φωτός Άγιο Γρηγόριο, αλλά και αντιλαμβανόταν την αγιότητα της Πατερικής αυτής μορφής. Αυθόρμητα λοιπόν και χωρίς καμιά ιδιοτέλεια σε κείμενά του κάνει αναφορές στο πρόσωπο του Παλαμά, όπως οι ακόλουθες: «Παλαμάς, ο τα πάντα θαυμαστός ανήρ και γενναίος της αληθείας υπέρμαχος» 19, «Θεόθεν εξ Όρους αγίου επέμφθη, ανήρ πλήρης σοφίας και γνώσεως».20 

Παράλληλα όμως και ο Άγιος Γρηγόριος αγαπούσε τον μοναχό Ιωσήφ και τον ονόμαζε: «(ο) τα πάντα καλός καγαθός…και θεοφιλής και…προσφιλής Ιωσήφ».21

Η διδασκαλία του Ιωσήφ Καλόθετου για τις αιρέσεις

Όπως τονίζει στον Δεύτερο Αντιρρητικό του Λόγο ο Ιωσήφ ο Καλόθετος, όταν πρέπει ν’ αγωνισθούμε για να υπερασπισθούμε την αλήθεια της πίστεως, δεν έχουν θέση οι δικαιολογίες και η απροθυμία. Ιδίως όταν αναλογισθεί ο Χριστιανός ότι η κακοδοξία της αιρέσεως, αν δεν βρει αντίσταση και δεν αναχαιτισθεί τότε θα συνεχίσει απρόσκοπτα να δηλητηριάζει με τις ψευδοδιδασκαλίες της και να οδηγεί ψυχές ανθρώπων στον πνευματικό θάνατο.

Ο μοναχός Ιωσήφ όχι μόνο συμβούλευε προφορικώς και γραπτώς τους άλλους Χριστιανούς τα παραπάνω, αλλά ο ίδιος πρώτος τα εφάρμοζε. 

Όταν ξέσπασε η λαίλαπα του Βαρλααμισμού, αμέσως βρέθηκε στην πρώτη γραμμή των υπερασπιστών της Ορθοδοξίας συμπαραστεκόμενος στον Άγιο Γρηγόριο τον Παλαμά. Θα μπορούσε να είχε σιγήσει, να είχε αποφύγει κάθε ανάμειξη και να προσποιείται ότι δεν κατανοούσε τις ολέθριες σωτηριολογικές συνέπειες που θα προκαλούσαν οι καινοτόμες – αιρετικές διδασκαλίες του Βαρλαάμ και των διαδόχων του. 

Η συνείδησή του όμως δεν του επέτρεπε να εθελοτυφλεί και να σιωπήσει και στην πράξη να εξισωθεί με τους άθεους και τους αιρετικούς. Γιατί, όπως έλεγε και ο ομόψυχός του Άγιος Γρηγόριος ο Παλαμάς: 

Πρώτο είδος αθεΐας είναι η άρνηση της υπάρξεως του Θεού, δεύτερο είδος αθεΐας είναι η αίρεση που καταστρέφει την αλήθεια περί του Ιησού Χριστού και το τρίτο, η έλλειψη αγωνιστικού φρονήματος και η σιωπή για την πίστη που συντελεί στο να επικρατήσουν τα δύο άλλα είδη αθεΐας. 22

Επέλεξε λοιπόν ο Ιωσήφ να υπεραμυνθεί της σώζουσας αλήθειας της Εκκλησίας και να κακοπάθει, να λοιδορηθεί, να βρεθεί σε κάθε είδος κινδύνου, να πέσει στη δυσμένεια ισχυρών προσώπων, όπως του Πατριάρχου Κωνσταντινουπόλεως Ιωάννου Καλέκα, ακόμα και να αφορισθεί το 1344. Καμιά όμως θυσία μας δεν είναι αντάξια της αγάπης του Χριστού.

Όπως γράφει στους Αντιρρητικούς του Λόγους: «Όταν η ευσέβεια κινδυνεύει από την αίρεση, οι μοναχοί πρέπει να εγκαταλείπουν την αγαπητή σ’ αυτούς σιωπή και ησυχία και να αγωνίζονται με όσες δυνάμεις διαθέτουν για να υπερασπισθούν την Ορθόδοξη πίστη».

Ακόμα και σε κάποια σημεία μέσα στα κείμενά του αντανακλάται η σφοδρή επιθυμία του ως γνήσιος Ησυχαστής να επανέλθει κάποτε στα αγιασμένα ερημητήρια και τους Πνευματοφόρους Γέροντες του Αγίου Όρους και να συνεχίσει εκεί απερίσπαστος ημέρα και νύχτα να γεύεται το γλυκό νέκταρ της ασκητικής ζωής.

Ως υποκινητή των αιρεσιαρχών ο Ιωσήφ αναγνωρίζει τον διάβολο, ο οποίος δεν παύει να μισεί και να πολεμάει τη χριστιανική αλήθεια συνεχώς και με καινούριες αιρέσεις σε κάθε εποχή. «Ουδέν θαυμαστόν ουδέ ξένον, ει και νυν τα αυτού πράττει ο πονηρός δαίμων και κατά της αληθείας χωρεί και ποικίλως κατ’ αυτής εκστρατεύεται» γράφει στον πρόλογο επιστολής του προς τον Αγιορείτη μοναχό Γρηγόριο Στραβολαγγαδίτη. 23

Παλαιότερα ο πονηρός πολέμησε την Εκκλησία με τους διωγμούς Ρωμαίων αυτοκρατόρων, όπως τους «Μαξιμίνους και Λικινίους και Μάγνεντας» 24 και «δι’ αυτών τη εκκλησία Χριστού επεστράτευσε και πόλεμον κατ’ αυτής άσπονδον ήγειρεν». 25 Αφού απέτυχαν οι επί τρεις αιώνες εξωτερικές διώξεις κατά της Εκκλησίας, ο αγώνας εναντίον της έγινε ακόμα πιο δόλιος. 

Αφού υπέταξε στο πονηρό θέλημά του και χρησιμοποιώντας ως όργανά του ανθρώπους φαινομενικά Χριστιανούς, με σφοδρότητα επιτίθεται σ’ αυτούς που ανήκουν στον Χριστό. «Ειτ’ Αρείους και Ευνομίους, Μακεδονίους, Σαβελλίους και Νεστορίους υφ’ αυτώ ποιησάμενος και οργάνοις αυτοίς ώσπερ χρησάμενος, πάσι τοις από Χριστού σφοδρώς ενέσκηψε».26

Ένα από τα βασικότερα αίτια των αιρέσεων είναι η υπερεκτίμηση της ανθρώπινης λογικής. Συχνά οι αιρετικοί υποκαθιστούν τη θεολογία με τη φιλοσοφία και κομπάζοντας για την κοσμική τους σοφία επιχειρούν να υποτάξουν τις δογματικές αλήθειες της Εκκλησίας στην πεπερασμένη λογική τους. Προσθέτουν και αφαιρούν ό,τι τους υπαγορεύει το σκοτισμένο από τα πάθη και τον εγωισμό μυαλό τους. 

Ο Καλόθετος γράφει στην εισαγωγή του Πέμπτου Λόγου του 27 ότι ο λόγιος άνθρωπος έχει τη δυνατότητα λόγω της μορφώσεως που κατέχει να διαστρέψει την αλήθεια της πίστεως. Αυτό έκανε και ο Βαρλαάμ, ο οποίος υπήρξε καλός γνώστης της ελληνικής γλώσσας και φιλοσοφίας. 

Με σοφιστείες επιχείρησε να πείσει ότι η Χάρη του Θεού είναι κτιστή, δηλαδή δημιούργημα, καθώς και ότι προέχει για τον άνθρωπο η ενασχόληση με τη φιλοσοφία, αφού αυτή αρκεί για να φθάσει κάποιος στην τελείωση. 

Όπως παρατηρεί σχετικά ο Ομότιμος καθηγητής της Θεολογικής Σχολής του Α.Π.Θ. π. Θεόδωρος Ζήσης: «Ο ουμανιστής Βαρλαάμ έριχνε το βάρος εις κτιστά μέσα, την φιλοσοφίαν και την γνώσιν, και εμείωνε τον ρόλον της Χάριτος του Αγ. Πνεύματος».28

Στον Βαρλαάμ, όπως εξάλλου και σε κάθε αιρεσιάρχη, ήταν τέτοια η εγωιστική έπαρση και η αλαζονεία, που ο Ιωσήφ ο Καλόθετος στον Έκτο Λόγο του πολύ δίκαια γράφει ότι ο Βαρλαάμ νομίζει ότι είναι κάποιος μέγας ήρωας ή ο Ερμής. 29 Επίσης στον Έβδομο Λόγο του γράφει τα εξής χαρακτηριστικά: «Τις ουκ οίδε τον εκ Καλαβρίας Θρασύμαχον (=Βαρλαάμ) τας οφρύς εκείνου, τα οιδήματα και όπως καθ’ ημών εχώρησε χειμάρρου δίκην».30

 

Ανέκαθεν οι αιρετικοί, αφού δεν έχουν τη στήριξη της ζωοποιού πνοής του Αγίου Πνεύματος, προσπαθούν να εξαπλώσουν και να θεμελιώσουν την κακοδιδασκαλία τους με μέσα που τους εμπνέει ο πνευματικός τους πατέρας, ο πονηρός. 

Τα μέσα αυτά είναι: το ψεύδος, η εξαπάτηση, οι συκοφαντίες, η βία, ο χρηματισμός, η χρήση της κοσμικής εξουσίας και άλλα παρόμοια. Ο Καλόθετος στον Τρίτο του Λόγο 31 καταδικάζει τον Ακίνδυνο, ο οποίος με εωσφορικό εγωισμό θεωρεί τη νίκη του δεδομένη, επειδή έχει εξασφαλίσει την υποστήριξη του Πατριάρχη Ιωάννη Καλέκα και τη χρηματική ενίσχυση της Ευλογίας – Ειρήνης Χούμναινας.

Πάγια τακτική των αιρετικών μέχρι τις ημέρες μας είναι η παραπλάνηση των αφελών και αγνοούντων την διδασκαλία της Εκκλησίας. Στο Δεύτερο Λόγο του γράφει για τον Ακίνδυνο: «Ερχόμενος εθήρα και συνελάμβανε τη αυτού σαγήνη τους ακεραιότητι και αφελεία συζώντας και ανασκήτους περί τα δόγματα».32 Οι πονηρές προθέσεις των κακοδόξων πάντοτε συγκαλύπτονται, για να μην γίνουν αντιληπτές από τα θύματά τους και όπως γράφει ο Ιωσήφ: «υπό την δοράν κρύπτουσιν εαυτούς».33

Αξίζει να σημειωθεί ότι στον Δεύτερο Αντιρρητικό Λόγο του ο Ιωσήφ Καλόθετος χαρακτηρίζει τις διδασκαλίες του Βαρλαάμ «πανσπερμίαν πάσης αιρέσεως».34 Στο πρόσωπο του Βαρλαάμ και των διαδόχων του «αναζή πάλιν Άρειος, Ευνόμιος, Νεστόριος, Ευτυχής, Διόσκορος, Σευήρος, ‘‘η πολυκέφαλος ύδρα’’». 35 

Οι αιρετικές διδασκαλίες, όπως ο Βαρλααμισμός, αφού έχουν κοινά τα γενεσιουργά τους αίτια, είναι αναμενόμενο και οι κακοδοξίες που πρεσβεύουν να έχουν κατά το μάλλον ή ήττον επηρεασθεί από προϋπάρχουσες αιρέσεις. 

Από τις ψευδοδιδασκαλίες αυτών αντλούν υλικό για να οικοδομήσουν τη δική τους διδασκαλία είτε το αποδέχονται ανοικτά είτε και το αρνούνται. Γι’ αυτό εντελώς δικαιολογημένα και χωρίς καμιά υπερβολή ο Καλόθετος στον Τέταρτο Λόγο του προσάπτει στον Ακίνδυνο τους ακόλουθους χαρακτηρισμούς: «επίλογος πασών αιρέσεων», «άρειον στόμα», «επιγλωττίς Μακεδονίου» και «Ευνομίου γλώττα».36 Επίσης στον Πρώτο Λόγο του γράφει ότι ο Ακίνδυνος είναι γνήσιος συνεχιστής του Βαρλαάμ «αναζή πάλιν εν σοι ο Βαρλαάμ».37 

Ο Ιωσήφ και εδώ ακολουθεί πιστά τη θεολογία του Παλαμά. Όπως αναφέρει ο Ομότιμος καθηγητής π. Θεόδωρος Ζήσης, ο Άγιος Γρηγόριος ο Παλαμάς «στις απόψεις του Βαρλαάμ είδε πολύ σωστά ανανέωση των θεολογικών αιρέσεων του 4ου αιώνος, του Ευνομίου, του Αρείου, του Μακεδονίου, οι οποίοι με το να δέχονται ως κτίσματα τον Υιόν και το Άγιον Πνεύμα στερούσαν τη δυνατότητα θεώσεως. Γιατί πράγματι πώς μπορούσαν να θεώσουν τον άνθρωπο, αν ήσαν κτίσματα, αφού και αυτά θα είχαν ανάγκη θεώσεως…».38

Ο αιρετικός άνθρωπος χάνει τη Χάρη του Θεού και αποκόπτει ο ίδιος τον εαυτό του από την «άμπελο την αληθινή» της Εκκλησίας, οδηγούμενος στην απώλεια. Ο Καλόθετος στον Πρώτο Λόγο του αναφερόμενος στον Ακίνδυνο παρομοιάζει την πτώση του στην αίρεση με αποκόλληση από τον Θεό, σαν τον βράχο που ξεκολλάει από το βουνό και κατρακυλάει σε χιλιάδες γκρεμούς: «Ούτως αθλίως απορραγείς του Θεού εις μυρίους κρημνούς εξωλίσθησας».39

Η μετάνοια του αιρετικού και η πλήρης απάρνηση των πλανεμένων δοξασιών του αποτελούν βασικές προϋποθέσεις της παροχής συγχώρησης και της επανένταξής του στην Μία Αγία Καθολική και Αποστολική Εκκλησία. 

Το γιατί, τεκμηριώνεται με βάση την Αγία Γραφή και την Πατερική θεολογία από τον Ιωσήφ στο Δεύτερο Λόγο του ως εξής: «το Ιερό Ευαγγέλιο συμβουλεύει να συγχωρούμε τα αμαρτήματα των αμαρτωλών ανθρώπων, αλλά αφού αυτοί πρώτα μετανοήσουν.

Γιατί αυτός που παρέχει συγνώμη στον αμετανόητο, γίνεται ο ίδιος ανάξιος συγχωρήσεως και αυτός που επιπόλαια παρέχει τη συγνώμη, διπλά αμαρτάνει, γιατί συγχωρεί αυτόν που δεν έχει εγκαταλείψει την ύβρη της αιρέσεως και γιατί κάνει τον εαυτό του πιο φιλάνθρωπο από τον Θεό».40

Όσο ο αιρετικός, όπως ο Γρηγόριος Ακίνδυνος, παραμένει «αμεταμέλητος» πρέπει να θεωρείται «εχθρός της αληθείας» και «εχθρός του Θεού».

Για τον Ιωσήφ ήταν αδιανόητο χάριν της προσωπικής φιλίας που είχε με τον Ακίνδυνο να παραβλέψει την αίρεση που αυτός πρέσβευε και να νοθεύσει, έστω και κατ’ ελλάχιστον, την καθαρότητα της Ορθοδόξου διδασκαλίας. Ούτε αδιαφορία, ούτε σιωπή, ούτε ανοχή, ούτε ανάμιξη των αμίκτων, δηλαδή αληθείας και ψεύδους, επιτρέπεται. Ο Ιωσήφ «επόμενος τοις Αγίοις Πατράσιν» ακολουθούσε τις δικές τους πνευματικές συμβουλές. Συμβουλές, όπως αυτή του Αγίου Ιωάννου του Χρυσοστόμου: «Μηδέν νόθον δόγμα τω της αγάπης προσχήματι παραδέχησθε».41 

Για κάποιους ιστορικούς, αλλά και «θεολόγους», που αντιλαμβάνονται τη ζωή με μόνο κριτήριο τον υλισμό είναι αδύνατο να κατανοηθούν και να δικαιολογηθούν συμπεριφορές όπως αυτή του μοναχού Ιωσήφ. 

Δεν μπορεί να χωρέσει στην «τετράγωνη» λογική τους ο Αγιοπνευματικός λόγος που είπε ο Άγιος Μάρκος ο Ευγενικός: «ου συγχωρεί συγκατάβασις εις τα της Ορθοδόξου πίστεως». 

Αναρωτιούνται λοιπόν τί άραγε θα πείραζε αυτούς «τους φανατικούς» να δεχθούν να αλλάξουν κάποια σημεία της διδασκαλίας της Εκκλησίας; Τι μπορεί να πειράζει η αλλαγή μερικών λέξεων; Όμως εδώ βρίσκεται η χαώδης διαφορά. 

Για την Εκκλησία τα δόγματα δεν αποτελούν ένα σύνολο εγκεφαλικών δημιουργημάτων του ανθρώπου που μεταβάλλονται, τροποποιούνται, ξεπερνιούνται ή παζαρεύονται. Αποτελούν πηγή ζωής, μονοπάτι που οδηγεί με τη Χάρη του Αγίου Πνεύματος στην αιώνια ζωή, τρόπο ζωής. Αλλαγή της διδασκαλίας της Εκκλησίας σημαίνει νόθευση της αλήθειας που μας αποκάλυψε ο Θεός. 

Το δόγμα είναι το σύνορο που χωρίζει την περιοχή της αλήθειας από το ψέμα – αίρεση. Παραποίηση του δόγματος σημαίνει αδυναμία του ανθρώπου να εγκολπωθεί τη σωτηρία, αφού η αίρεση αυτομάτως τον αποβάλλει από το ζωοπάροχο Σώμα του Χριστού, δηλαδή την Εκκλησία. 

Δυστυχώς ακόμα και σήμερα στους θεολογικούς διαλόγους που γίνονται μεταξύ της Ορθόδοξης Εκκλησίας και των άλλων δογμάτων, συχνά παρακάμπτεται η θεολογία και δίνεται προτεραιότητα στην λεγόμενη «αγάπη». Ξεχνάμε όμως ότι η αληθινή αγάπη δεν μπορεί να ξεχωρίζει από την αλήθεια. 

Όλοι όσοι αγωνίζονται κατά των αιρέσεων δεν έχουν εγωιστικά κίνητρα, ούτε υπάρχει προσωπικό μίσος, ούτε φυσικά στερούνται αγάπης και ελέους για τους πλανεμένους Χριστιανούς. 

Αλλά επιθυμούν να τους βοηθήσουν να ανανήψουν από το πνευματικό κώμα που τους έχει οδηγήσει η παραχάραξη της αλήθειας, ώστε να μην χάσουν και οι ίδιοι, αλλά και αυτοί που θα παρασύρουν στα δίχτυα της αιρέσεώς τους, τη δυνατότητα σωτηρίας τους. 

Το ίδιο και ο Ιωσήφ, παρά το ότι επί έτη αφιερώθηκε σε αμείλικτο αγώνα ενάντια «τω κακοδαίμονι Ακινδύνω», ποτέ δεν έπαψε να προσεύχεται, να ελπίζει ότι κάποτε θα συνέλθει και να περιμένει τη μετάνοιά του.

Η στάση των Ρωμαιοκαθολικών έναντι του Ιωσήφ Καλόθετου και γενικά των Ησυχαστών Θεολόγων

Με προεξάρχοντα τον Άγιο Γρηγόριο τον Παλαμά όλοι οι ησυχαστές θεολόγοι του 14ου αιώνα, όπως ο Άγιος Φιλόθεος Κόκκινος, ο Δαβίδ Δισύπατος, ο Νείλος και ο Νικόλαος Καβάσιλας, ο Ιωσήφ Καλόθετος κ.ά. υπήρξαν αυθεντικοί φορείς και γνήσιοι εκφραστές της Αποστολικής και Πατερικής Παραδόσεως. 

Με υποδειγματική συνέπεια, ακατάβλητο θάρρος, αξιοθαύμαστη αξιοπρέπεια και φωτιζόμενοι από το Άγιο Πνεύμα υπερασπίστηκαν την Εκκλησία από τον κίνδυνο του Βαρλααμισμού και καταδίκασαν τις αιρετικές παρεκκλίσεις των Ρωμαιοκαθολικών. 

Για την προσφορά τους αυτή τιμήθηκαν από την Ορθοδοξία, όμως οι Δυτικοί ποτέ δεν τους συγχώρησαν και ποτέ δε λησμόνησαν πόσο καίρια ήταν η συμβολή τους στην επικράτηση της αλήθειας της πίστεως έναντι της αιρέσεως. 

Δεν έπαψαν από τότε να τους επιρρίπτουν την «λάσπη» της κατηγορίας περί αιρέσεως, να τους συκοφαντούν, να τους λοιδορούν, να τους μειώνουν ως θεολόγους και συγγραφείς και με κάθε τρόπο να προσπαθούν να τους θέσουν στο περιθώριο και να τους βυθίσουν στη λήθη.

Εδώ θα αναφερθούμε σε μια επιστολή του Ρωμαιοκαθολικού Αρχιεπισκόπου Αθηνών Louis Petit, με πληροφορίες για τον Ιωσήφ Καλόθετο, προς την Αιμιλία Σάρου – Ζολώτα. Οι πληροφορίες αυτές στάλθηκαν προκειμένου να συμπεριληφθούν στην «Ιστορία της Χίου» του πατέρα της Σάρου, Γεωργίου Ζολώτα, και μεταξύ άλλων αναφέρονται τα εξής: «Ιωσήφ Καλοθέτης μοναχός καταγόμενος εκ Χίου, ζήσας περί τα μέσα του ΙΔ΄ αιώνος, ότ’ εμαίνετο η ησυχαστική έρις, εις την οποίαν έλαβεν ενεργόν μέρος παρά το πλευρόν Γρηγορίου του Παλαμά, του οποίου υπεράσπισε το δόγμα μεθ’ ορμής αξίας καλυτέρου θέματος».42

Αξιοπρόσεκτα εδώ είναι τα εξής: α) Δεν ονομάζει Άγιο τον Γρηγόριο τον Παλαμά, καθώς για τους Λατίνους όχι μόνο δεν είναι Άγιος, αλλά θεωρείται μέγας αιρετικός και γι’ αυτό μιλάει για «δόγμα του» σαν να επρόκειτο για προσωπικής εμπνεύσεως διδασκαλία του Παλαμά. 

β) Εμμέσως πλην σαφώς απαξιώνει και τον Ιωσήφ και τον Άγιο Γρηγόριο και τους ιερούς αγώνες τους υπέρ του Ησυχασμού και της Ορθοδοξίας γράφοντας «μεθ’ ορμής αξίας καλυτέρου θέματος». Αν η επιστολή δεν απευθυνόταν προς Ορθοδόξους θα έγραφε ξεκάθαρα ότι για τους Ρωμαιοκαθολικούς η θεολογία του Παλαμά και των συναγωνιστών του είναι αίρεση.

 

Το συγγραφικό έργο του Ιωσήφ Καλόθετου

Ο Ιωσήφ Καλόθετος συνέγραψε εννέα Αντιρρητικούς Λόγους. Οι έξι πρώτοι ανασκευάζουν με επιτυχία τη διδασκαλία του Βαρλαάμ και του Γρηγορίου Ακινδύνου. Με τον Έβδομο αντιτίθεται στις κατά του Παλαμά απόψεις που διατύπωσε ο Μιχαήλ Γαβράς. Με τον Όγδοο επικρίνει τον Πατριάρχη Ιωάννη Καλέκα για τη στάση του υπέρ των Βαρλααμιτών. 

Και τέλος με τον Ένατο ανασκευάζει τη διδασκαλία του Νικηφόρου Γρηγορά. Σχετικές με τον αγώνα υπέρ του Ησυχασμού είναι και πέντε επιστολές του που διασώθηκαν. Άλλες δύο επιστολές του έχουν ως θέμα την ερμηνεία χωρίων της Αγίας Γραφής. Επίσης έγραψε ένα εγκώμιο στον Άγιο Ανδρέα Κρήτης, τον βίο του Αγίου Αθανασίου Πατριάρχου Κωνσταντινουπόλεως και τον βίο του Οσίου Γρηγορίου.

Καθόσον είναι ανύπαρκτες οι πληροφορίες για τη ζωή του Ιωσήφ ως λαϊκού, δεν γνωρίζουμε τίποτε για τις σπουδές και τους διδασκάλους του. Όμως από τα διασωθέντα έργα του γίνεται φανερό ότι πρέπει να είχε τύχει ιδιαιτέρως επιμελημένης μορφώσεως, την οποία πρέπει να συμπλήρωσε και να επαύξησε σημαντικά κατά τη διάρκεια της μοναχικής του βιωτής τόσο κοντά σε άλλους λογίους μοναχούς, όπως τον Άγιο Γρηγόριο τον Παλαμά, αλλά και εντρυφώντας στις και τότε πλούσιες βιβλιοθήκες τόσο του Αγίου Όρους όσο και αλλού.

Η πληθώρα των παραπομπών από την Αγία Γραφή που υπάρχουν στα κείμενά του καθιστά τον Ιωσήφ άριστο γνώστη των βιβλίων τόσο της Παλαιάς Διαθήκης όσο και της Καινής Διαθήκης. Ιδιαίτερα αυτό φαίνεται στην Έκτη και Έβδομη Επιστολή του, οι οποίες έχουν ως θέμα την ερμηνεία των χωρίων Γεν.2,2 – 3 και Μτθ.18,7. Αλλά και οι θεολογικές του γνώσεις ήταν υψηλού επιπέδου. 

Μέσα στα έργα του μοναχού Ιωσήφ είναι συχνές οι παραθέσεις από κείμενα των Πατέρων της Εκκλησίας με τις οποίες θεμελιώνει τα γραφόμενά του. Συχνά ερμηνεύει Ορθόδοξα, αποσπάσματα από έργα Πατέρων, τα οποία διέστρεψαν οι αιρετικοί προκειμένου να δικαιολογήσουν τις πλάνες τους. Αλλά και αρκετές φορές ο λόγος του είναι φανερό ότι αποτελεί καρπό της μελέτης των συγγραμμάτων των Αγίων Πατέρων. 

Ενδεικτικά αναφέρουμε μερικά ονόματα Πατέρων, από αυτά που μπορούμε να συναντήσουμε μέσα στο έργο του, για να γίνει κατανοητός ο βαθμός στον οποίο ήταν κάτοχος της Πατερικής Γραμματείας: Άγιος Διονύσιος ο Αρεοπαγίτης, Άγιος Ειρηναίος Λυώνος, Άγιος Επιφάνιος Κωνσταντίας, Άγιος Ισίδωρος Πηλουσιώτης, Μέγας Αθανάσιος, Μέγας Βασίλειος, Άγιος Γρηγόριος ο Θεολόγος, Άγιος Γρηγόριος Νύσσης, Άγιος Ιωάννης ο Χρυσόστομος, Άγιος Κύριλλος Αλεξανδρείας, Άγιος Μάξιμος ο Ομολογητής, Άγιος Ιωάννης ο Δαμασκηνός κ.ά. 

Αλλά και έργα εκκλησιαστικών συγγραφέων είχε μελετήσει, όπως του Ωριγένη και του Τερτυλλιανού, καθώς και ιστορικών, όπως της Άννας Κομνηνής.

Οι γνώσεις του όμως δεν περιορίζονταν μόνο στη θεολογία, αλλά ήταν κάτοχος και της θύραθεν παιδείας. Σίγουρα είχε μελετήσει αρκετά χειρόγραφα που διέσωζαν την κοσμική σοφία των αρχαίων μας προγόνων και ήταν γνώστης των έργων του Ομήρου, Ηροδότου, Θουκυδίδη, Πλάτωνος, Σοφοκλή, Αισχύλου και άλλων σοφών της αρχαίας Ελλάδος. 43

Ο ίδιος όμως ο Ιωσήφ όχι μόνο δεν προβάλει τις θεολογικές και τις θύραθεν γνώσεις του, αλλά με την ταπείνωση που πρέπει να διακρίνει κάθε Χριστιανό και ιδίως ένα μοναχό γράφει στον Τρίτο Λόγο του ότι είναι «ανάσκητος περί λόγους».44

Αναλαμβάνει τη συγγραφή όλων αυτών των έργων όχι για την προσωπική του προβολή, αλλά για να θωρακίσει τους υγιαίνοντας προς την πίστη και να θεραπεύσει όσους έχουν τρωθεί από τα «βέλη» της αιρέσεως των Βαρλααμιτών.

Ως κοντινός συνεργάτης του Αγίου Γρηγορίου του Παλαμά και γνωρίζοντας ο ίδιος τα περισσότερα από τα εμπλεκόμενα πρόσωπα και ζώντας τα σχετικά γεγονότα από πολύ κοντά, αφού και ο ίδιος συμμετείχε σ’ αυτά, έχουν μεγάλη αξία οι ιστορικές πληροφορίες που μας παραθέτει με αφθονία στους Αντιρρητικούς του Λόγους και στις επιστολές του και αποτελούν σημαντική πηγή για την ιστορία του Ησυχασμού.

Το όνομα του Ιωσήφ Καλοθέτου με το πέρασμα του χρόνου άρχισε να λησμονείται από τους περισσότερους. Σ’ αυτό συνετέλεσε και η καταστροφή των χειρογράφων κωδίκων που περιείχαν τα έργα του από τη φυσική φθορά του χρόνου και τις ιστορικές περιπέτειες του Ελληνικού Έθνους. 

Εξαίρεση αποτέλεσαν εκείνα τα Ορθόδοξα μοναστήρια στο Άγιον Όρος, στη Σάμο, στα Καλάβρυτα, στα οποία μπόρεσαν να διασωθούν χειρόγραφα με έργα του Ιωσήφ, όπου οι μοναχοί συνέχιζαν να τα αντιγράφουν μέχρι τον 19ο αιώνα, 45 να τα μελετούν με ζήλο και να μνημονεύουν του ονόματός του. 

Αυτό τεκμηριώνεται ιστορικά από τα ακόλουθα δύο γεγονότα: Ο Αγιορείτης μοναχός Αγάπιος Λάνδος τον 17ο αιώνα απέδωσε στην τότε καθομιλουμένη μορφή της ελληνικής γλώσσας το έργο του Καλοθέτου «Βίος και Πολιτεία του εν Αγίοις Πατρός ημών Αρχιεπισκόπου Κωνσταντινουπόλεως Αθανασίου» και το συμπεριέλαβε στο βιβλίο του «Νέος Παράδεισος». 

Επίσης ο Άγιος Νικόδημος ο Αγιορείτης στο έργο του «Κήπος Χαρίτων, ήτοι ερμηνεία γλαφυρά εις τας Θ΄ ωδάς της Στιχολογίας» έχει την εξής αναφορά στο πρόσωπό του: «Ιωσήφ ο Καλοθέτης…έχει και βίβλον ιδίαν, σωζομένην εν τη Ιερά Βασιλική Μονή του Παντοκράτορος» 46 και παραθέτει σύντομο απόσπασμα από τα έργα του.

Στη Δύση όμως το όνομα του Καλοθέτου περιήλθε σε πλήρη αφάνεια. Απόδειξη αυτού αποτελεί η αναφορά του Άλμπερτ Έρχαρτ 47, ο οποίος απαριθμώντας τους συνεργάτες του Παλαμά αναφέρει «τινα Ιωσήφ Καλοθέτην» 48 τον οποίο χαρακτηρίζει ως τελείως άγνωστο σ’ αυτόν πλην της αναφοράς του ονόματός του σε έργο του Νικοδήμου του Ναξίου, δηλαδή του Αγίου Νικοδήμου του Αγιορείτου. 

Επίσης χαρακτηριστικό της λήθης του Καλοθέτου είναι και το προαναφερθέν κείμενο του Ρωμαιοκαθολικού Αρχιεπισκόπου Αθηνών Louis Petit, όπου δίνεται ένας κατάλογος των τότε (δεύτερη δεκαετία του 20ου αιώνα) ανέκδοτων έργων του Ιωσήφ μεταξύ των οποίων αναφέρεται ότι έγραψε και το «Εγκώμιον του Αγίου Γρηγορίου του Ναζιανζηνού» 49 αντί του ορθού «Βίος και Πολιτεία του Οσίου Πατρός ημών Γρηγορίου του εν τω κόλπω της Νικομηδείας ασκήσαντος».

Επίλογος

Περατώνοντας το κείμενο αυτό θέλω να πιστεύω ότι ο αναγνώστης θα συμφωνήσει ότι ο υπότιτλος που θέσαμε στην αρχή του: «Ο άξιος συνεργάτης του Αγίου Γρηγορίου του Παλαμά» αποτελεί δίκαιο τίτλο τιμής για τον μοναχό και θεολόγο Ιωσήφ Καλόθετο, αυτόν τον άξιο «οπλίτη» του Χριστού και υπερασπιστή της Ορθοδοξίας.

Βιβλιογραφικές αναφορές:

1. Γ. Ζολώτα, «Ιστορία της Χίου», Χίος 1921, τ.Α2 σελ.334.

2. Αρχιμανδρίτη Ιωάννη Ανδρεάδη, «Ιστορία της εν Χίω Ορθοδόξου Εκκλησίας», Χίος 1997, τ.Α΄ σελ.167.

3. Γ. Ζολώτα, ενθ’ ανωτ., τ. Γ1 σελ.373.

4. Νίκου Βέη, «Ιωσήφ Καλοθέτης και αναγραφή έργων αυτού», ΒΖ15 (1908) σελ. 86.

5. Νικολάου Φορόπουλου, «Ιωσήφ ο Καλόθετος» στην Θρησκευτική και Ηθική Εγκυκλοπαιδεία, τ.7 στ.116

6. Δ. Τσάμη, «Ιωσήφ Καλοθέτου, Συγγράμματα», Θεσ/νίκη 1980. Αυτό αναφέρεται στον Πρόλογο, αλλά στη σελ.21 υποσημ. 2 γράφει ότι: «Οι Καλόθετοι ήλθον εις Χίον εκ της Μ. Ασίας».

7. Να σημειωθεί εδώ ότι την Σκήτη του Τιμίου Προδρόμου, που ήταν επίσης στη Βέροια, επέλεξε ως χώρο ασκήσεώς του ο Άγιος Γρηγόριος ο Παλαμάς, αφού εγκατέλειψε το Άγιο Όρος το 1326 λόγω τουρκικών επιδρομών.

8. Αλεξάνδρου Λαυριώτου, «Περί της χιακής οικογενείας Καλοθέτου», Νεολόγος (14-3- 1893) σελ.401 – 403 και Γ. Ζολώτα, ενθ’ ανωτ., τ. Α2 σελ.373 – 376.

9. «Βίος και Πολιτεία του εν Αγίοις Πατρός ημών Αρχιεπισκόπου Κωνσταντινουπόλεως Αθανασίου», 5,149.

10. Μτθ.10,37

11. Κατά μία άλλη εκδοχή η πρώτη γνωριμία τους μπορεί να έγινε όταν ο Παλαμάς βρισκόταν στη Βέροια.

12. Περισσότερα για τον βίο και την θεολογία του Αγίου Γρηγορίου του Παλαμά βλπ Παναγιώτου Κ. Χρήστου, «Άγιος Γρηγόριος ο Παλαμάς» στην Θρησκευτική και Ηθική Εγκυκλοπαιδεία, τ.4 στ.775 – 794

13. Ιωσήφ Καλοθέτου, Λόγος 6,4.

14. Θεοδώρου Ζήση, «Θεολόγοι της Θεσσαλονίκης», Θεσ/νίκη 1989, σελ.76-78 και 82-83.

15. Ιωσήφ Καλοθέτου, Λόγος 2,14 στιχ.282.

16. Ιωσήφ Καλοθέτου, Λόγος 2,3 στιχ.37 – 39.

16Α. PG 150,891.

16B. Ιωάννου Καρμίρη, "Τα Δογματικά και Συμβολικά Μνημεία της Ορθοδόξου Καθολικής Εκκλησίας", σελ. 374.

17. Ιωσήφ Καλοθέτου, Βίος Οσίου Γρηγορίου, 1στιχ.27 – 30.

17Α. Ιωσήφ Καλοθέτου, Λόγος 2,37.

18. Δ. Τσάμη, ενθ’ ανωτ., σελ.26.

19. Ιωσήφ Καλοθέτου, Λόγος 1,5 στιχ.139 – 140.

20. Ιωσήφ Καλοθέτου, Λόγος 2,13 στιχ.279 – 280.

21. Γρηγορίου Παλαμά, Συγγράμματα, επιμ. Π. Χρήστου, Επιστολή Α΄ προς Ακίνδυνον, 14, τομ. Α΄ σ.218 – 219.

22. Στέργιου Σάκκου, «Αθεΐα, η σιωπή δια την πίστιν» στον Ορθόδοξο Τύπο, 1-4-2011, σελ. 3 – 4.

23. Ιωσήφ Καλοθέτου, Επιστολή προς Γρηγόριον Στραβολαγγαδίτην, 1, στιχ.1 – 3.

24. Ιωσήφ Καλοθέτου, Επιστολή προς Γρηγόριον Στραβολαγγαδίτην, 1, στιχ.7.

25. Ιωσήφ Καλοθέτου, Επιστολή προς Γρηγόριον Στραβολαγγαδίτην, 1, στιχ.7 – 8.

26. Ιωσήφ Καλοθέτου, Επιστολή προς Γρηγόριον Στραβολαγγαδίτην, 1, στιχ.14.

27. Ιωσήφ Καλοθέτου, Λόγος 5,1.

28. Θεοδώρου Ζήση, ενθ’ ανωτ., σελ.144.

29. Ιωσήφ Καλοθέτου, Λόγος 6,2 στιχ.25 – 35.

30. Ιωσήφ Καλοθέτου, Λόγος 7,13 στιχ.34 – 36.

31. Ιωσήφ Καλοθέτου, Λόγος 3 στιχ.51 – 67.

32. Ιωσήφ Καλοθέτου, Λόγος 2,14 στιχ.282.

33. Ιωσήφ Καλοθέτου, Λόγος 2,13 στιχ.278.

34. Ιωσήφ Καλοθέτου, Λόγος 2,3 στιχ.38.

35. Ιωσήφ Καλοθέτου, Λόγος 2,13 στιχ.269.

36. Ιωσήφ Καλοθέτου, Λόγος 4 στιχ.675 – 677.

37. Ιωσήφ Καλοθέτου, Λόγος 1 στιχ.137.

38. Θεοδώρου Ζήση, ενθ’ ανωτ., σελ.98.

39. Ιωσήφ Καλοθέτου, Λόγος 1 στιχ.135.

40. Ιωσήφ Καλοθέτου, Λόγος 2 στιχ.826 – 835.

41. Αγίου Ιωάννου του Χρυσοστόμου, Ερμηνεία της προς Φιλιππησίους,P.G.62,191

42. Γ. Ζολώτα, ενθ’ ανωτ., τ. Γ1 σελ.373.

43. Οι Ορθόδοξοι μοναχοί διαφύλαξαν την αρχαία Ελληνική γραμματεία και όχι μόνο αντέγραψαν τα κείμενα αυτά για να τα διαιωνίσουν, αλλά και οι πιο λόγιοι από αυτούς τα μελετούσαν.

44. Ιωσήφ Καλοθέτου, Λόγος 3,1 στιχ.8.

45. Από τους μέχρι σήμερα γνωστούς τέσσερις κώδικες που περιέχουν έργα του Ιωσήφ Καλοθέτου, ο ένας μόνο είναι του 14ου αιώνα, δηλαδή σύγχρονος ή και λίγο μεταγενέστερος της εποχής του θεολόγου αυτού μοναχού. Οι άλλοι έχουν προέλθει από αντιγραφή παλαιοτέρων κωδίκων.

46. Αγίου Νικοδήμου του Αγιορείτου, «Κήπος Χαρίτων, ήτοι ερμηνεία γλαφυρά εις τας Θ΄ ωδάς της Στιχολογίας», Ενετία 1819, σελ.222. Ο Άγιος Νικόδημος ο Αγιορείτης τον αναφέρει λανθασμένα «Ιωσήφ ο Καλοθέτης» αντί του ορθού Καλόθετος.

47. Albert Ehrhard συνεργάτης στο απόσπασμα για τη θεολογία στο έργο του K. Krumbacher «Ιστορία της Βυζαντινής Λογοτεχνίας».

48. Τον αναφέρει Καλοθέτη, όπως και ο Άγιος Νικόδημος ο Αγιορείτης απ’ τον οποίο αντλεί και την πληροφορία.

49. Γ. Ζολώτα, ενθ’ ανωτ., τ. Γ1 σελ.374.

Πηγή: Ακτίνες